Dyddlyfr y Bachan Main

Gwalia Deg, Nebraska - eto

2011-09-23T00:49:00.001+01:00

Dydd Sadwrn 10 Medi 2011. Bu’n daith led hir o gyffiniauDenver (Colorado) i Omaha (Nebraska). Cyn cychwyn yr oeddym yn amau'n sicr ddigon y byddai’n nos arnomcyn cyrraedd Lincoln ac Omaha.

Mae dwyrain Nebraska yn frith o fân sefydliadau Cymreig ac yroeddym yn awyddus i achub ar y cyfle i weld o leiaf un ohonynt. Ond bu’r amseryn brin.

O wneud dargyfeiriad bach y byddai’n bosibl ymweld ag un oddau sefydliad Cymreig yn y dwyrain – naill ai Shell Creek / Postville i’rgogledd o’r draffordd, neu Gwalia Deg i’r de.

Ar hanner y daith gwelasom taw dim ond rhyw awr o olau dydd byddaigennym erbyn i ni gyrraedd Aurora ar y draffordd. Dyma benderfynu mynd ardrywydd Gwalia Deg, sydd heb fod mor bell o’r hen Lincoln Highway.

Dyma luniau o'r daith honno:

http://www.youtube.com/watch?v=R5mknTq6zaw

Trwy ryw amryfusedd yr oeddwn wedi dod i’r Unol Daleithauheb y swmp o nodiadau ar y sefydliad hwn, ac eraill. Ar fy nesg o hyd, dros FôrIwerydd yn aros eu cludo. Ond bu cymaint o frys arnaf ar y funud olaf i nôl ymetro i ganol y ddinas fel yr euthum allan o’r ty heb eu rhoi yn y bag.

Rywle yn ardal Clay Center, Harvard, Sutton yw / oedd GwaliaDeg. (Mae’n debyg taw enw ar lafar ymhlith y Cymry yn unig oedd hwn, ac ni fuerioed yn “swyddogol”. ).

Edrych y wlad fu’r daith i’r fro honno. Tipyn o ragchwilio,cael adnabod gwedd y tirwedd a dychwelyd ryw dro eto, os bydd ryw dro eto.

Fe droesom oddi ar y draffordd yn Aurora, ac aethom trwy’rwlad fflat, undonog, ag ambell llwyn coed ar ochr yr heol, yr hen breri wedi ei droi yn faesydd indrawn. Ar ôl rhyw ddengmilltir o daith daethom i Clay Center – fe'i henwyd felly am fod y dref yng nghanol Swydd Clay.

Yr oeddwn yn rhyfeddu bod cymaint o leoedd cleiog yn yr UnolDaleithiau mewn mannau heb fod yn amlwg am eu pyllau clai. Ond nid math o briddyw’r ‘clay’ hwn, ond cyfenw (fel y cefais weld ar wikipedia!).

Planhigfäwr oedd Henry Clay (1777-1852) – bu ganddo blanhigfaâ 22 o gaethweision – a aeth yn gyngreswr dros dalaith Kentucky. Bu’n LlefaryddTy’r Cynrychiolwyr, ac yn un o’r rhyfelgarwyr (“war hawks”) yn y Ty o blaid myndi ryfel yn erbyn Lloegr.

Cyhoeddwyd rhyfel ar Loegr yn 1812 (a barhaodd yr ymladd amddwy flynedd a hanner).

Bu Lloegr yn rhyfela yn erbyn Ffrainc a gosododd gyfyngiadauar fasnach rhwng Ffrainc a’r U.D., yn ogystal â chipio morwyr a anwyd yn yDeyrnas Unedig oddi ar longauAmericanaidd i’w gorfodi i wasanaethu yn llynges Lloegr i ymladd yn erbyn Ffrainc, am nadoedd ganddo ddigon o forwyr profiadol.

Yn ogystal yr oedd y Saeson yn rhoi cefnogaeth milwrol i’rAmericanwyr brodorol er mwyn rhwystro ymdrechion yr Unol Daleithau i ymestyn eutiriogaeth i diroedd sydd erbyn heddiw yn rhan o Ogledd-orllewin y wlad (a'u gadael i'w tynged i wynebu gwylltineb yr Americanwyr gwynion pan nad oeddynt yn ddefnyddiol mwyach).

Bu Clay yn gweithredu yn y Gyngres er lles pobl y Gorllewin,ac fe’i llysenwyd yn “Henry of the West” (Henri’r Gorllewin) a’r “Western Star”(y seren orllewinol). Yn ddiamau dyna’r rheswm dros gymaint o swyddi o’r enwClay County yn y Gorllewin, megis yn Iowa, lle y bu ‘sefydliad Cymreig Swydd Clay’ (ClayCounty Welsh Settlement) o gwmpas Peterson hyd at Linn Grove (dros Afon SiouxFechan yn Swydd Buena Vista).

Felly, yn Swydd Clay, Nebraska, ymweld a wnaethom â thairmynwent yr oeddwn wedi eu gweld ar ochr y ffordd yr oeddym yn teithio arhyd-ddi.

Fe aethom i Clay Center a Sutton, a chael hyd i ddyrnaid ofeddau a chyfenwau Cymreig arnynt yn y mynwentydd yno. Mynwent Gwyddelig oedd yllall, ar ymylon Sutton.

Ers dychwelyd o’r Unol Daleithau, ac ail-afael yn fynodiadau, rwy’n gweld fod ambell fynwent fach yn y wlad rhwng y pentrefi. Tybeda oes mynwent Gymreig yn eu plith?

Yn ogystal, fe fuasai wedi bod yn well i fynd i Harvard o bosibl- yn ôl “YCenhadwr Americanaidd” (Ionawr 1878) tref Harvard oedd Gwalia Deg, neu yn ganolbwynt i Gymry y cylch.

“Bydd y draul o NewYork i Lincoln, prif ddinas Nebraska, yn $28,60, a chyda’r express yn $44,45,ac ar ol cyrhaedd Harvard, taith 3 neu 4 awr o Lincoln, byddwch yn NGWALIA DEG...”

...am goed i adeiladu tai,cawn ddigonedd o honynt yn nhref Harvard yn ein hyml, am yn agos yr un bris aga delir yn Chicago. Er tanwydd, ceir glo wrth y station yn Harvard, a phanorphenir y St. Joe a'r Denver R. R., daw y glo atom o Colorado yn llawer is eibris nag y ceir yn awr.

AR RUTHR YN CHICAGO

2011-09-20T19:22:00.000+01:00

Dydd Gwener 16 Medi 2011.

Am y cyntaf i gyrraedd canolChicago. Yr olygfa o ffenest trên y Llinell Las rhwng gorsafoedd Irving Park,Addison a Belmont. Y mae’r draffordd a’r rheilfford yn cyd-redeg am ryw ysbaid,a chefais ffilmio dwy funud a hanner o ruthr gwyllt y cerbydau ar hyd yr heol.

http://www.youtube.com/watch?v=gpWhyMHhDsw

ELBA, PENTREF BYRHOEDLOG YN IOWA (1872-1882)

2011-09-20T19:03:00.000+01:00

Ar dramp eto yn Iowa a’r taleithau amgylchynnol yn ystod yr haf.

Ar hap adamwain, ar ôl ymweld â dau bentref Danaidd yn y cyffiniau, Elk Horn aKimballton, daethpwyd ar draws mynwent hen bentref darfodedig Elba yn swyddCarroll, a gweld taw Cymry a fu'r pentrefwyr gan amlaf.

Ar gofgolfn o flaen y fynwent dywedir (o'i gyfieithu o'r Saesneg): Elba 1872-1882. Tref arloeswyr wedi ei lleoli ar bwysMynwent Trefgordd Eden. Bu iddo swyddfa bost, siop ddefnydd, gefail gof, a bar.Protestaniaid fu’r rhan fwyaf o drigolion y cylch, ac o dras Gymreig. Pan aeth yrheilffordd i’r gogledd yn 1881 ganwyd tref Templeton.

http://www.youtube.com/watch?v=Qk4XEnw7Res

Blackstone (Queensland, Awstralia)

2011-09-20T17:54:00.000+01:00

Bu ffrind i mi ar daith i Awstralia yn ddiweddar a bu’n arosyn Toowong, maestref Brisbane (Queensland) sydd heb fod ymhell o Blackstone ym maes gloIpswich. Bu ar un adeg yn bentref glofaol Cymreig. Un diwrnod aeth hi i rodio oamgylch Blackstone a thynnu ambell lun. Dyma’i ei lluniau sydd yn dangos bod olionCymreictod y pentref a’r fro i’w gweld o hyd.

http://www.youtube.com/watch?v=mwXKGWrjJu4

Aeth Cymry i ymsefydlu yn ardal Blackstone yn arbennig ar ôli Lewis Thomas (1832-1913) agor pwll glo yn y cylch. O Dal-y-bont, Ceredigion yr oedd.Gweithiai mewn ffatri wlân leol, ac wedyn mewn mywngloddiau plwm yn yr ardal. Ynddiweddarach aeth i weithio i Dde Cymru yn y pyllau glo a’r gweithiau haearn.

Ymfudodd i Awstralia yn 1859 i chwilio am aur, ond nichafodd fawr o lwyddiant ac aeth i weithio ym mhyllau glo y Redbank, yn Ipswich.

Agorwyd pwll glo ganddo fe a’i bartner yn 1866 yn Bundamba, Ipswich, aadnabyddid nes ymlaen fel yr “Aberdare Mine” neu'r “Aberdare Colliery”.

Codwyd tŷ moethus ganddo yn Blackstone yn 1886 o’r enwBrynhyfryd. “The Castle” oedd ei enw ar lafar gwlad.

Prynwyd cwmni glo Lewis Thomas ar ôl ei farw gan gwmni y RylanceCollieries.

Dechreuwyd cloddio o dan y Brynhyfryd ond tanseilwyd ysylfaen a bu rhaid ei ddymchwel.

Y mae heddiw barc o’r enw Brynhyfryd Park ym mhentref Blackstone,sef y tir fu’n amgylchynu tŷ LewisThomas.

Mae enwau heolydd Blackstone yn dwyn atgof ohono fe a’ideulu bach –

Lewis Street (sef enw bedydd Lewis Thomas),

Thomas Street (sef ei gyfenw),

Anne Street (Anne Morris oedd enw ei wraig),

Mary Street (Mary oedd enw ei ferch).

Mae hefyd yno Jones Street (yn fwy na thebyg meddant ar ôl RhysJones, gweinidog y capel).

Hiteman, Iowa

2011-03-07T21:14:00.000Z

GWIBDAITH I HITEMAN A GEORGETOWN, IOWA.

Rhan 1 - Hiteman

..

Y mae gennyf lif o luniau o'r ymweliad â'r un gyntaf o'r ddwy gymdogaeth Gymreig hyn ar youtube (Hiteman, Iowa):..

http://www.youtube.com/watch?v=z_L7ZFz4TKw

Y modd y daethom, trwy hap, ar draws mynwent arall yn Iowa lle y mae canran uchel o feddau Cymry alltud:
··
(Dydd Sul 4 Medi 2010). Y diwrnod hwnnw nid oedd gennym fawr o amser – teithio yr oeddym o Spencer yng nghwr gogledd-orllewinol y dalaith i Kirkville ym Missouri, gan obeithio dod o hyd i fotel neu westy modurwyr yn y dre honno am bris rhesymol, a chyrraedd cyn yr oriau mân!

Y diwrnod canlynol yr oedd yn fwriad gennym ymweld â thri sefydliad Cymreig ym Missouri – (New Cambria, Bevier, Dawn) o’r naw a restrwyd gan Iorthryn Gwynedd* (“1. St. Louis 2. New Cambria. 3. Bevier, a’i Gweithiau Glo. 4. Callao. 5. Macon City. 6. Brookfleld. 7. Chillicothe. 8. Utica. 9. Dawn, Livingston Co.”)

*Y Parch. R[obert] D[avid] Thomas, g. Llan-rŵst 1817, m. Knoxville, Tennessee 1888. Hanes Cymry America yn y Gorllewin Pell yn Nhalaethau Indiana, Michigan, Illinois, Wisconsin, Minnesota, Iowa, Missouri, Kansas, Nebraska, California, Oregon a’r Tiriogaethau. 1872.

Ar ôl ymadael â Des Moines daethom i ardal yr hen feysydd glo, lle bu cannoedd o Gymry yn byw ryw ganrif yn ôl. Gresyn fyddai peidio â manteisio ar y cyfle i archwilio mynwent neu ddwy yn y cylch hwnnw wrth deithio trwyddo, meddyliais.

Ond yr oedd yn saith o’r gloch arnom yn barod, ac ymhen awr y byddai’r haul wedi machlud, a byddai crwydro o gwmpas mynwent yn y tywyllwch yn annoeth (heb sôn am fod yn anghyfreithlon).

Yr oeddym wedi clywed o bryd i’w gilydd bod Cymry wedi byw yn Hiteman ar un adeg, a dyma weld ar y map fod y pentre hwnnw heb fod ymhell o Ffordd Fawr Iowa Rhif 5 (Iowa Highway 5) – yr heol yr oeddym wedi ei chymryd i fynd tuag at y de i gyfeiriad y ffin daleithiol

Yn ôl y map byddai dwy heol fach ar y dde - Heol Cant Chwe-deg Pump (165th Street), a Heol Cant Saith-deg, ryw filltir a hanner tu hwnt iddi, y ddwy yn arwain i bentref Hiteman. Ond ni welwyd yr un arwydd, ac yr oeddym bron ar gyrion tref Albia. Wel, dyna anlwc. Sut yr oedd yn bosibl i ni fynd heibio i’r ddwy drofa heb i ni sylweddoli? Ymwelwn â phentre Hiteman y tro nesa - os bydd tro nesa.

Ond wrth ddynesu at dre Albia, a hithau’n awr yn ddeg munud wedi saith yn yr hwyr, dyma weld arwydd “Hiteman” – felly yr oeddym heb gyrraedd yr ail drofa - yr oedd yn nes o lawer i dre Albia nag yr oeddwn yn meddwl. Heol Cant Saith-deg. Arafu, troi a mynd ar hyd y lôn gul a wnaethom, a chyn hir dyna arwydd ag enw’r pentref arno, a’i boblogaeth presennol: “Hiteman. Population 101.”

··

Deallais wedyn, wrth ymchwilio i hanes Hiteman, fod dros ddwy fil o boblogaeth yma gan mlynedd yn ôl, pan fyddai’r pyllau glo ar eu hanterth. Erbyn hyn gwelir ambell dŷ diolwg yma a thraw, a glaswellt lle bu ugeiniau o dai ar un adeg.

Dim sôn am fynwent. Dim arwydd, dim maes crochenydd rhwng y tai. Bydd rhaid gofyn i rywun. Ond nid oedd yr un enaid byw i'w weld o gwmpas ym mhentre diffaith Hiteman. Ni wiw i ni stopio’r car a mynd at ddrws un o’r tai yma ar fachlud haul i ofyn... pwyll biau hi mewn gwlad lle y mae arf tanio gan lawer, a rhai ond yn rhy barod i saethu ar yr esgus lleia.

Wrth lwc dyma wraig tua deugain oed yn dod allan o ddrws ffrynt ei chartre i fynd at y garej wrth ochr y tŷ, a dyma sgwrs fach drwy weiddi o’r heol dros y ardd. Gofyn a oedd yn y cyffiniau ryw fynwent. Hithau’n gweiddi yn ôl eu bod yn ffaelu clywed, a cherdded drosodd atom, ond yn sefyll ryw bumllath o’r car, yn awyddus i helpu ond yn anfodlon dod yn rhy agos atom. Dweud a wnaeth fod y fynwent leol tu hwnt i’r pentre, hanner milltir i ffwrdd, ar fryncyn ar yr ochr chwith i’r heol.

Diolchasom iddi, a bant â ni i gyfeiriad machlud yr haul.

Y mae’n bum munud ar hugain wedi saith, a'r gwyll wedi disgyn ar rai o heolydd y pentre yn barod. Ond ar ben y bryncyn mae’n heulwen lachar o hyd. I mewn i’r fynwent, ac yn wir, Cymry a gladdwyd yma. Llu ohonynt.

··

Yn ddiweddar cefais hyd i restr o’r enwau o’r meirw yn y fynwent hon oddi ar wefan USGenWeb Project. Dyma’r cyfenwau Cymreig o’u plith:

(Gall fod yma yn y fynwent Gymry ag arnynt gyfenwau anghymreig heb eu cynnwys yma; mae un cyfenw felly wedi’i roi yn y rhestr – Baxter – am fod arysgrifiad y garreg fedd yn tystio iddo gael ei eni yn Llanidloes.)

Hefyd, efallai nad o dras Gymreig yw pob un yn y rhestr hon, er bod arno / arni gyfenw Cymreig.

Dyma’r cyfenwau Cymreig (47) sydd yn y rhestr

Elizabeth BAXTER 15 Mawrth 1851 – 24 Mai 1939

Harold L. BAXTER bu farw 31 Ionawr 1897

James BAXTER 15 Ebrill 1850 Llanidloes – 7 Mai 1914

Zola Mae BOWEN 18 Ionawr 1899 – 7 Mawrth 1899

Ella DAVIES 1861-1907

Griffith DAVIES 1851-1916

Henry EDWARDS bu farw 19 Chwefror 1910

Elenore ELLIS 31 Gorffennaf 1825 – 2 Rhagfyr 1910

Henry ELLIS 12 Mai 1895 – Ionawr 12 1897

Moses ELLIS 2 Mawrth 1859 – 8 Tachwedd 1896

··

Sefora ELLIS 18 Rhagfyr 1889 – 5 Rhagfyr 1894

Reverend William ELLIS 25 Mehefin 1863 – 19 Mehefin 1908

Edith HOWELLS bu farw 12 Ebrill 1903

Emma HOWELLS 1870-1914

Evan HOWELLS 1865-1939

Leona HOWELLS 31-Mawrth 1904 – 5 Medi 1909

Charles A. “Cub” JAMES 18 Gorffennaf 1871 – 23 Chwefror 1923

Emily JENKINS 1891-1894

Marguerite Z. JENKINS 1914-1922

Nellie JENKINS 1859-1948

Reese Edward JENKINS 18 Rhagfyr 1923 – 18 Mawrth 1966

W. S. JENKINS 1857-1921

Winchester JENKINS 1890-1974

Joe MORGAN 1920-1920

John Lewis MORGAN 1869-1913

Ruth MORGAN 1911-1912

Margaret G. “Madge” MOSES 20 Mai 1924 – 4 Mawrth 2009

Mary Ann MOSES 1878-1952

Matthew “Smokey” MOSES 24 Mehefin 1915 – 26 Mai 1995

Richard PHILLIPS bu farw Rhagfyr 1893

Albert A. ROBERTS 1910-1911

Delmar A. ROBERTS 1899-1914

John E. ROBERTS 1904-1909

Kenneth E. ROBERTS 1900-1901

Phyllis M. ROBERTS 1902-1910

Ralph N. ROBERTS 1909-1909

Jimmie SAMUEL bu farw 13 Medi 1909

Sarah SAMUEL bu farw 23 Gorffennaf 1900

Beulah THOMAS 1913-1972

Geneva THOMAS 1913-1076

Joe THOMAS 1911-1973

Lloyd A. THOMAS 1901-1989

Richard J. THOMAS 1986-1933

Sarah THOMAS 16-12-1870 – Gorffennaf 1918

Viola T. THOMAS 1909-1940

Fred Layton WATKINS 12 Mai 1918 – 29 Mai 1918

Nellie WILLIAMS bu farw 26 Mawrth 1905

Nid oedd dim yn Gymraeg ym Mynwent Hiteman.

Mae un garreg fedd yn datgan i’r Parch. William Ellis gael ei eni yn Ne Cymru (“Born in South Wales”). Arall yn sôn bod James Baxter wedi ei eni yn “Llanedloes” (gwall y saer maen? hynny yw, Llanidloes) ar 15 Ebrill 1850 (un o gyfenwau anghyfiaith y rhan hon o Faldwyn yw Baxter, wrth gwrs, ynghyd â Hamer, Mills, ac yn y blaen).

Yr oedd y golau’n cyflym bylu, ond o fewn ugain munud yr oeddwn wedi cael tynnu llun o’r rhan fwya, os nad y cyfan, o gerrig beddau’r Cymry.

Yn ôl â ni wedyn i'r heol fawr, ac ymlaen i Albia yn y llwydnos.

..
Darnau o An Illustrated History of Monroe County, Iowa (= Hanes Darluniadol o Swydd Monroe, Iowa)
Frank Hickenlooper, 1896
..

(O’r Saesneg:) Mae twf mawr y diwydiant glo o fewn y sir wedi denu cenhedloedd eraill i’n plith dros y blynyddoedd diwetha. Cymry a Saeson yw’r rhan fwya o’r glowyr - dyweder tri chwarter ohonynt. Americanwyr, Swediaid, ambell Eidalwr, Ffrancwyr, Sgotiaid a Belgiaid yw’r chwarter arall. Nid oes glowyr o Wyddelod, a dim ond ychydig o Almaenwyr. Ni fynn yr Iseldirwr fentro i’r tywyllwch, ac mae ar y Gwyddel chwant bod yn wastad ar y frig. Y Saeson a’r Cymry yw’r glowyr mwya llwyddiannus, am fod yr alwedigaeth yn etifeddol ganddynt ers canrifoedd. Ychydig o wahaniaeth genedlaethol sydd rhyngddynt. O Durham a Chernyw y mae’r Saeson....

Ym mha fan bynnag y mae camp mwyngloddio y mae cryn dipyn o Gymry. Mewn camp o, dyweder, fil o boblogaeth y mae rhyw hanner dwsin o wahanol deuluoedd o’r enw Thomas; ac y mae nifer debyg o Jamesiaid, Morganiaid, Lewisiaid, Williamsiaid, Reesiaid, Hughesiaid, Llewellyniaid a Jonesiaid. Maent i gyd yn enwau tra cyffredin ymlith y Cymry...

Y mae gan bentref Hiteman chwe chorff eglwysig, sef y Bedyddwyr, Yr Annibynwyr, y Lwtheriaid Swedaidd, y Methodistiaid Swedaidd, Y Bedyddwyr Cymreig, a’r Bedyddwyr Croenddu.

Sefydlwyd Eglwys yr Annibynwyr gan y Parch. William Thomas, a chodwyd addoldy yn 1892. Cymry yw’r rhan fwya yn yr eglwys, ac y mae iddi aelodaeth o ryw ddeugain ar hyn o bryd. Mae’r Parch. Owen Thomas, y gweinidog presennol, wedi bod yn pregethu i’r dosbarth ers dwy flynedd.

Codwyd addoldy gan y Bedyddwyr Cymreig yn 1890, 16 x 20 troedfedd o ran ei faint. Mae i’w corff hwythau aelodaeth o ryw bump ar hugain. Y Parch. D. R. Morgan yw eu gweinidog.

DIWEDD.

Carnarvon, Iowa

2011-03-05T15:04:00.001Z

Y mae talaith Iowa yn frith o sefydliadau Cymreig. Yn rhyfedd ddigon, pentref Almeinig yn fwy na dim oedd Carnarvon, ac er bod sefydliad Cymreig ryw hanner can milltir i’r Gogledd (Peterson / Lynn Grove) ac un arall ryw bedwar ugain milltir i’r De (Wales), nid oedd yn y cylch hyn gymuned Gymreig fel y cyfryw.

Sut felly aeth Carnarvon yn enw arno?

Yn ei hanes am Swydd Sac, Iowa (History of Sac County, Iowa) (1914) y mae’r awdur William H. Hart yn dweud fel hyn am y pentref (o’i drosi o’r Saesneg):

Carnarvon... Dyma’r unig bentref yn nhrefgordd Viola a gynlluniwyd a chofrestrwyd; 24 Hydref 1881 fu dyddiad ei gofrestru. Fe’i gosodwyd allan gan George W. Pitcher, yn adran 22, trefgordd 86, cylchfa 36.

Ar hyn o bryd mae iddo tua chant a hanner o drigolion. Cyffordd ar reilffordd y Chicago & Northwestern yw Carnarvon, lle y mae cangen Carroll yn ymadael â changen Tama.

Fe’i lleolir ychydig dros bedair milltir i’r de-ddwyrain o dref Wall Lake.

Fe enwyd y trefi fel a ganlyn... Carnarvon, ar ôl tref o’r un enw yng Nghymru, man geni y Goruchwyliwr Adran Hughes (“Division Superintendent Hughes”) o Gwmni Rheilffordd y Chicago & Northwestern...

Pwy yn union, tybed, oedd y Bonwr Hughes o Arfon?

Dyma luniau o Carnarvon a’r cylch yr wyf wedi eu rhoi at ei gilydd yn ddiweddar (sef ddoe):

http://www.youtube.com/watch?v=ydaDN9S-K-M

Dodi hen lyfrau Cymraeg ar-lein

2011-02-14T21:42:00.000Z

Ers blynyddoedd bellach yr wyf, o bryd i'w gilydd, yn dodi hen destunau Cymraeg, sydd erbyn hyn yn eiddo i bawb (am fod yr hawlfraint arnynt wedi dod i ben), ar ein gwefan (Gwefan Cymru a Chatalonia).

Mae’n fodd i "achub" hen lyfrau a’u rhoi o fewn cyrraedd pawb (er nad oes fawr o werth llenyddol i lawer ohonynt erbyn heddiw - creiriau hanesyddol ynt yn hytrach).

Mae pob testun Cymraeg ar y rhyngrwyd hefyd yn helpu creu corpws hwylus o'r iaith ar gyfer archwilwyr ieithyddol. (Weithiau, wrth chwilio am enghraifft o ryw air drwy Google, rwy'n gweld ei fod ar glawr mewn llyfr diberchennog o'm heiddo innau. Nid oedd yr holl waith yn ofer wedi'r cyfan!)

Yn ychwanegol, mae pob diferyn yn y môr hwn yn dod â’r Gymraeg i sylw gweddill y byd.

Ac yn anad dim y mae eu paratoi yn fodd cael blas ar hyd yn oed y llyfrau mwyaf sych o'r ddeunawfed ganrif - casgliadau o bregethau hirwyntog a diderfyn, cofiannau sebonllyd, a barddonaiaeth ddiawen a di-fflàch. Ceir yma a thraw sylw diddorol am ryw unigolyn neu bentref, rhyw briod-ddull wedi mynd yn angof ers talwm, geiriau tafodieithol, sôn am lefydd a ystyrir yn gwbl Saesneg erbyn heddiw, ond yn Gymraeg os nad yn gwbl Gymraeg ganrif a hanner yn ôl, megis ym Mro Morgannwg neu yng Nghwm Sirhywi).

Wrth gwrs, mae llawer yn gwneud gwaith tebyg. Dros y blynyddoedd, y mae gwirfoddolwyr wedi bod wrthi’n paratoi testunau ar gyfer gwefannau fel Cywaith Gutenberg ac mae ambell lyfr dihawlfraint yn y Gymraeg wedi cymeryd ei le rhwng y miloedd sy ganddynt. Ond nid yw’r llyfr gwreiddiol ar gael ar ffurf delwedd yng ngwefan y cywaith.

Mae'n ddefnyddiol bod â delwedd o'r tudalen gwreiddiol i gael ei gymharu â'r testun teipiedig weithiau - wrth atgynhyrchu’r hen lyfrau ar ffurf testun electronaidd, mae'n anochel fod ambell wall yn ymwthio i’r testun yn ystod y gwaith copïo, neu'r cywiro ar y sganiad. Gall fod hefyd newid sylfaenol ar fformat tudalen er mwyn eu gwneud yn addas ar gyfer dogfen testun electronaidd.

Erbyn hyn mae Google Books, Internet Archive, ac eraill, yn ychwanegu holl gynnwys ambell lyfrgell at yr adnoddau sydd i’w cael ar y Rhyngrwyd, ac ymhlith y pentyrrau hyn o lyfrau y mae llawer yn y Gymraeg. Yn ogystal â'r delwedd neu lun o'r tudalen, mae'r cymwynaswyr hyn yn ei drawsnewid yn destun electronaidd.

Sut bynnag, nid yw’r delwedd bob tro yn ddarllenadwy (y sganiad wedi methu yn rhannol neu'n gyfangwbl, er enghraifft); at hyn, y mae’r fersiwn destun electronaidd yn un “amrwd”, heb gywiro gwallau’r rhaglen ANG (Adnabod Nodau Gweledol).

Yr wyf wedi rhoi cynnig ar wahanol ffyrdd o gyferbynnu delwedd o’r tudalen gwreiddiol â’r testun electronaidd, ond nid yw’r atebion wedi bod yn gwbl foddhaol bob amser.

Problem fawr hefyd yw bod y delweddau’n llyncu llawer o le ar y wefan.

Mae’n bosil “allfudo”’r broblem hon, a rhoi’r delweddau ar wefan allanol megis ImageShack (am ddim). Dodir dolen gyswllt yng nghorff y testun electronaidd ar gyfer pob un o'r delweddau, ond bydd ambell ddolen yn torri am ryw reswm neu'i gilydd dros amser. Mae'n cymryd llawer o amser i fynd at bob delwedd, a'u gwneud yn fwy i gael eu gweld yn glir. Ac mae’r holl broses o baratoi testun yn y modd hyn yn un lafurus a hir.

Efallai taw rhoi delweddau o dudalennau'r llyfr yn ei gyfanrwydd ar "youtube" yw'r ateb.

O wneud hyn, gellir gweld hefyd sut yn union y mae llyfr o'r clawr blaen hyd at y clawr cefn. Er nad yw'r ansawdd o’r radd flaenaf, eto i gyd y mae’n bosibl darllen y testun gwreiddiol.

Yr wyf wedi rhoi ar "youtube" yn ddiweddar y llyfrau hyn (maent i'w gweld ar ffurf destun electronaidd hefyd yn y wefan):

1) Chwedlau Aesop Glan Alun, a gyhoeddwyd gan Hughes a'i Fab, Wrecsam (dwy gyfrol, yn ddiddyddiad, efallai o 1850-1860).

http://www.youtube.com/watch?v=Fk6hi4HghvQ 4 munud 58 eiliad

Gwaetha'r modd, mae pryfed arian wedi difetha rhai o'r tudalennau yn y llyfr hwn.

(Nid y troseddwyr eu hunain sydd yma gyda llaw - o lun mewn erthygl wikipedia ar Lepisma saccharina y mae'r teulu bach uchod. Nid wyf byth yn gweld y diawliaid bach - dim ond ôl eu dinistr.)

2) "Murmuron Tawe" gan y Parch. D. G. Jones (Pontardawe), 1913. (Llyfr cerddi, "darnau adroddiadol i bobl ieuainc a phlant")

http://www.youtube.com/watch?v=KuuJPPAToic 1 funud, 55 eiliad

3) Hanes Tonyrefail (Thomas Morgan, 1899). Yn yr achos hwn, mae'r tudalenau testun electronig wedi eu gosod rhwng y delweddau'r llyfr am fod ansawdd y delweddau gwreiddiol mor wael - wedi'u gwneud ar sail llungopïau a wnaed ar llungopiwr cynteig mewn rhyw lyfrgell cyhoeddus ddeugain mlynedd yn ôl.

http://www.youtube.com/watch?v=iJthZbkmDl0 3 munud 51 eiliad

Vilobí d'Onyar (Swydd La Selva)

2011-02-09T11:36:00.000Z

Bore Sul 23 Ionawr 2010. Mae hi’n oer, oer. Codi am chwech, rhedeg trwy heolydd gwag y ddinas – bron neb i'w weld, ar wahân i ambell rai sydd yn ymlusgo tuag adref ar ôl cael llwyth ym marau canol y dre.

Cyrraedd Yr Orsaf Fysiau Ogleddol a dal y bws o Barcelona am saith i Faes Awyr Girona, rhyw awr a chwarter o daith. Mynd i Fryste y mae’r ychydig gyd-deithwyr – y mae awyren Ryanair yn ymadael am 10.20.

Ond mynd i ras 16 cílomedr yng nghefn gwlad Catalonia yr wyf innau – mewn pentre o'r enw Vilobí d’Onyar sydd ryw bedwar cílomedr o’r Maes Awyr. Anodd dros ben yw teithio yn gynnar, gynnar gyda thrafnidiaeth gyhoeddus ar fore Sul, ond trwy lwc dyma weld bod y bws hwnnw yn mynd yn lled agos ac yn cyrraedd dri chwarter awr cyn y saethir ergyd cychwyn y ras. Digon o amser i wibio rhwng y caeau llydrewog i'r pentre.

Dyma luniau o’r ras – y tymheredd islaw sero gydol y bore – ond haul braf yn tywynnu arnom.

http://www.youtube.com/watch?v=B6mIykI3goQ

Gwers Gatalaneg:

Vilobí d'Onyar [bi-lu-BI dun-IA]

SORTIDA [sur-TI-d*] llinell gychwyn

ARRIBADA [*-ri-BA-d*] llinell derfyn

* = llafariad dywyll

Gwalia Deg, Nebraska - am y pumed tro

2011-01-15T00:50:00.001Z

Soniais yn y dyddlyfr am Gwalia Deg yn nhalaith Nebraska ar 15 Gorffennaf 2006, 15 Medi 2008, 16 Medi 2008 a 8 Ebrill 2010.

O dipyn i beth yr wyf wedi bod yn dodi at ei gilydd y wybodaeth sydd wedi dod i law am y sefydliad hwnnw, ac yr wyf wedi ychwanegu tudalen amdani at ein gwefan (Gwefan Cymru a Chatalonia)

http://kimkat.org/amryw/1_alltudiaeth/america_gwalia_deg_2781k.htm

Gyda llaw, yn Wymore y mae Canolfan Treftadaeth Gymreig y Gwastadeddau Mawr / Great Plains Welsh Heritage Centre sydd yn ceisio rhoi ar gof a chadw hanes yr arloeswyr o Gymry yn nhalaith Nebraska. Maen nhw wedi achub swmp o ddeunydd gan ddisgynyddion yr hen Gymry - ysywaeth mewn ardaloedd eraill a fu gynt yn Gymreig ychydig iawn sydd wedi goroesi o'r hen ddyddiau.

Er mor agos y mae Gwalia Deg a Swydd Clay i Swydd Gage, nid oes gan y Ganolfan fawr o wybodaeth am Gwalia Deg hyd yn hyn.

Flint Creek, Iowa, eto

2011-01-14T22:57:00.002Z

Ym mis Awst buom yn chwilio un prynhawn Gwener am fynwent y Cymry ar bwys Mediapolis, yn nhalaith Iowa, ond yn ofer.

Rwy’n rhyfeddu erbyn hyn pa mor hawdd yw mynd ati o dref Mediapolis – ond y diwrnod hwnnw er chwilio amdani, dan fynd i lan ac i lawr y lonydd cefn (neu’r heolydd grafel a’r traciau pridd a bod yn fanwl), nid oedd modd ei darganfod.

Flint Creek oedd enw’r sefydliad – felly rhaid bod mewn rhyw fan ar lannau’r nant (Flint River yw’r enw erbyn heddiw).

Nid oedd brodorion y lle yn gwybod fawr ddim am y fynwent, a llai byth am yr hen arloeswyr o Gymry – mewn gwirionedd, pobl o bant oedd llawer mae’n debyg, wedi symud i fyw i gefn gwlad.

Yn y motel un noson, neu tu faes o dan y sêr yn y maes pebyll noson arall, bûm yn craffu ar fapiau lloeren Google ar y cyfrifiadur – ond megis chwilio am nodwydd mewn tas wair y bu’r cyfan.

Dychwelson ni’r archwilwyr ddau ddiwrnod wedyn i Swydd Des Moines, gan foduro i lawr o Iowa City, a’r tro hwnnw daeth llwyddiant i’n rhan. Ar lan y nant mewn llwyn o goed yr oedd y fynwent.

O edrych ar Mediapolis ar fapiau Google yn awr, dacw’r fynwent mor olau â’r dydd, lle mae Heol Mediapolis yn croesi'r nant o'r enw Flint Creek (Sylwer taw cilfach fôr yw creek y Sais, ond i'r Americaniaid nant yw'r ystyr)

Rhaid bod rhyw hen ddywediad yn crisialu’r syniad o ddod i adnabyddiaeth lle ar ôl oriau o chwilio amdano - efallai bod rhyw ddoethair bach yn Y Myfyryian – rhywbeth megis “dieithr nes cyfarwydd”.

http://www.youtube.com/watch?v=hXU1GWdBKb8 Mynwent y Cymry yn Flint Creek

Yn yr iaith fain y mae’r rhan fwyaf o’r arysgrifiadau, er bod ambell un yn Gymraeg.

Mae llawer o’r arysgrifiadau yn amhosibl i’w darllen erbyn heddiw gwaetha'r modd, a llawer o'r cerrig beddau wedi eu torri yn eu hanner.

Dyma Iorthryn eto yn sôn am y sefydliad hwn: (HANES CYMRY AMERICA; A’U SEFYDLIADAU, EU HEGLWYSI, A’U GWEINIDOGION, EU CERDDORION, EU BEIRDD, A’U LLENORION; YN NGHYDA THIROEDD RHAD Y LLYWODRAETH A’R REILFFYRDD; GYDA PHOB CYFARWYDDIADAU RHEIDIOL I YMFUDWYR
I SICRHAU CARTREFI RHAD A DEDWYDDOL. GAN Y PARCH. R. D. THOMAS (IORTHRYN GWYNEDD.). 1872.)

6. FLINT CREEK, Des Moines Co., Iowa, (Pleasant Grove P.O.) - Saif y sefydliad Cymreig bychan hwn tua 25 milldir i’r de o sefydliad Long Creek. Gellir myned o Columbus Junction, neu o Burlington yno yn awr gyda y “Burlington, Cedar Rapids, and Minnesota R.R,” trwy ddisgyn yn Kossuth Depot. Pedair milldir sydd oddiyno at y capel. Nid yn Sperry Depot, a’r Morning Sun Station, lle mae Hugh Edwards, Ysw., a’i deulu yn byw, gynt o Geryg-y-Druidion [sic], Sir Ddinbych, G.C. Mae efe a’i deulu yn aelodau yn yr eglwys Annibynol yn Flint Creek. Gwlad ardderchog a ffrwythlon sydd oddiyno am filldiroedd hyd Flint Creek; ac oddiyno trwy Pleasant Grove, ar draws y wlad hyd New London, neu Danville, ar y “Burlington & Missouri R.R.”

Y sefydlwyr cyntaf yn Long Creek [sic - Flint Creek y dylai fod, mae'n debyg] oeddynt John Jones a’i wraig, o Sir Fon, G.C., aelodau crefyddol gyda y T.C. Daethant yno yn ngwanwyn y fl. 1842. Buont feirw tua’r fl. 1855, a chladdwyd hwynt yn y fynwent wrth y capel. Mae eu meibion, Edward Jones a John J. Jones, a’u teuluoedd, yn dyddynwyr parchus yn yr ardal eto. Wedi hyny daeth Jonah Morris, o Sir Gaer, D.C., yno gyda’i wraig a’i blant yn 1843. Claddwyd Mr. Morris yn Long Creek [sic - Flint Creek y dylai fod, mae'n debyg], a symudodd ei weddw i Newark, Ohio. Daeth James Thomas, o Sir Gaer, D.C., yno yn 1843. Claddwyd ef yn mynwent y capel Mai, 1868. Mae ei weddw a’i fab yn byw yn yr ardal eto. Daeth John Jacobs, Sir Gaer, D.C., yno yn 1843. Bu ef yn California. Joshua Jones a’i wraig a ddaeth yno o New York yn 1845. Claddwyd ef wrth gapel y Bedyddwyr Saesonig yno tua’r fl. 1856. Mae ei weddw yn byw yn yr ardal eto. Yr un fl., 1845, daeth Benjamin Jones a’i wraig yno o Lundain, Lloegr. Pobl grefyddol oeddynt gyda y T.C. Claddwyd ef mewn mynwent yn agos i Pleasant Grove yn y fl. 1846. Ei weddw ef yw Mrs. Jacobs; ei fab ef yw Benjamin Jones, a’i ferch ef yw gwraig Thomas Thomas (B.,) sydd yn byw yno eto. Thomas Evans, o Sir Aberteifi, a’i wraig a’i blant, a ddaethant yno yn 1845. Pobl grefyddol gyda yr Annibynwyr oeddynt. Bu ef a’i wraig a dwy o’i ferched farw o’r cholera, a chladdwyd hwynt yn mynwent y capel. Mae Mr. Henry Evans, eu mab, yn byw yn yr ardal eto. Eu merched hwy yw Mrs. Gowdy, o Flint Creek, a Mrs. Gartley yn Burlington. Daeth Robert Jones a’i wraig a’u plant, o Sir Fon, yno yn 1845. Yr oedd ef y pryd hyny yn aelod gyda’r Eglwyswyr, a’i wraig gyda’r Bedyddwyr. Yr oedd y ddau yn fyw yno yn niwedd y fl. 1870. Claddwyd dau o’u plant yn mynwent y capel; ond y mae y rhai canlynol yn fyw ac yn gysurus: - John E. Jones (A.,) David E. Jones (B.,) Isaac N. Jones (A.,) Sarah, gwraig y Parch. Thomas W. Evans, William W. Jones, Clay City, Clay Co., Illinois. Daeth Erasmus Evans a’i wraig, a’i feibion a’i ferched yno yn 1845, o rywle yn agos i dref Caernarfon, G.C. Prynasant 40 erw o dir tua milldir i’r gorllewin o’r capel. Dychwelasant i’r gweithiau glo, i’r dwyrain o St. Louis, Missouri. Pobl anghrefyddol oeddynt. Dichon eu bod wedi eu claddu. Os oes rhai o’u perthynasau yn fyw, dymunwyf eu hysbysu fod y tir heb ei gau i mewn eto, ac y gallant ei adfeddianu trwy dalu yr holl drethi.

Tua’r fl. 1850, ymfudodd amrai oddiyno i California, ac ni ddaeth llawer o honynt byth yn ol. Ymadawodd Thomas Lewis, John Davies, a David Williams, i leoedd ereill; ac ymadawodd Thomas Lewis (B.,) a’i deulu, gynt o Sir Benfro, D.C., i Dawn, Missouri, yn 1848. Lleihawyd y boblogaeth Gymreig.

Prynodd llawer o’r sefydlwyr cyntaf Land Warrants am $30 i $150, a sefydlasant ar diroedd da o goed a doldiroedd (prairies.) Mae aber fechan y Flint Creek yn rhedeg drwy yr ardal, ac oddeutu hono mae digon o goed ac o geryg. Mae rhai tai da wedi eu hadeiladu yn yr ardal gan y Cymry; ac y mae rhai o honynt yn bobl gyfoethog, a haelionus at bob achos da. Dyma restr o enwau y preswylwyr Cymreig yn Tachwedd, 1870: -

ENWAU. O BA LE O GYMRU? &C. PA BRYD?

Robert Jones / Mon, G.C. / 1843
John R. Jones / Mon, G.C. / 1843
David R. Jones / Mon, G.C. / 1843
Mrs. Joshua Jones / New York, N.Y. / 1843
Isaac N. Jones / Ganwyd yno yn / 1844
Mrs. Ann Thomas / Sir Gaer, D.C. / 1845
Henry Evans / Aberteifi, D.C. / 1845
Benjamin Jones / Llundain / 1845
Mrs. Jacobs / Llundain / 1845
Thomas Jones / Iowa / 1847
Edward P. Hughes / Liverpool / 1850
William E. Jones / Fflint, G.C. / 1853
Edward Jones / Mon, G.C. / 1855
John J. Jones / Mon, G.C. / 1846
William W. Williams / Mon, G.C. / 1853
William Lloyd / Ohio / 1858
William James / Sir Gaer, D.C. / 1858
William W.Jones / Arfon, G.C. / 1858
Thomas H. Evans / Ohio / 1865
William L. Roberts / Meirion / 1868
Hugh Jones / Mon / 1867
Richard Jones / Mon / 1868
William D. Roberts / Meirion / 1869

Mae yn yr ardal tua 24 o deuluoedd, a thua 120 o boblogaeth Gymreig. Yn eu plith mae amrai o bobl ieuainc yn gwasanaethu.

Ffurfiwyd yr Eglwys Gristionogol Undebol (The Christian Society) yn nhy Jonah Morris, gan y Parch. David Knowles (A.,) yn Mehefin, 1848, gydag ychydig o aelodau. Adeiladwyd y capel cyntaf yno gan yr hen Gristion ffyddlon John Jones (T.C.,) bron oll ar ei draul ei hunan. Gwnaed y capel newydd hardd presenol yn 1868. Traul, $11,100. Talwyd yr oll gan yr ardalwyr. Da iawn. Aelodau, 40; Ysg. Sab., 50; cynulleidfa, 80. Diaconiaid - Thomas Edwards, Richard Jones, trysorydd; a Benjamin Jones, Ysgrifenydd, Bu y gweinidogion canlynol yn llafurio yno: - Parchn. David Knowles, George Lewis, John Pryce Jones, John Price, Thomas W. Evans (14 o flyneddau); Evan Griffiths, am ychydig amser. Eu gweinidog presenol yw y Parch. Robert Evans, gynt o Waukesha Co., Wis.

Sefydliad y Cymry yn Big Rock, Illinois

2011-01-11T15:33:00.001Z

Dydd Calan 2011 (dydd Sadwrn) hyd Ddydd Sadwrn 8 Ionawr 2011.

Wythnos yng Nghanolbarth Gorllewinol yr Unol Daleithiau, yn dioddef y tywydd oer oer – y tymheredd islaw sero gydol yr amser a gwynt main ar ben hynny.

Ond cyfle heb ei ail i olrhain ambell un o’r hen sefydliadau’r Cymry.

Ddydd Sul yr ail ddydd o’r flwyddyn newydd aethom ni'r olrheinwyr o Chicago i Ogledd-orllewin Iowa, trwy’r ardaloedd a fu gynt yn rhai Cymreig (a Chymraeg) ond ysywaeth heb gael aros i’w harchwilio am fod yr amser yn brin.

Dim ond gweld yr enwau ar yr arwyddion heol, enwau sydd yn gyfarwydd o ddarllen cyfrol Iorthryn Gwynedd “Hanes Cymry America”. Racine, Milwaukee, Waukesha, Madison, Sun Prairie, Dodgeville, Blue Mounds, Mineral Point...

Yn Linn Grove, Swydd Clay, Iowa cefais dynnu lluniau wrth i’r haul fachlud o Fynwent yr Arloeswyr Cymreig (Welsh Pioneer Cemetery) a orweddai o dan haen denau o eira.

Llecyn hyfryd mewn llwyn o goed oedd y fynwent ddwy flynedd yn ôl, a’r coed yn arbed y cerrig beddau rhag mileindra’r gwynt, am mai ar yr hen breri y mae’r fynwent, uwchben pentre Linn Grove i lawr yn y cwm. Ond llwm a thrist ei golwg yr oedd y fynwent ym mis Awst – y coed i gyd wedi eu torri a’u clirio, a rhai o’r cerrig beddau yn gorwedd blith draphlith ar lawr. Meddwl yr oeddwn taw ôl fandaliaid a welwn, ond pam y cliriwyd y llwyn bach cysgydol?

Rhywrai yn y cylch yn sôn wrthym wedyn am drowyntoedd yr haf oedd wedi achosi tipyn o ddifrod mewn ambell fan. Efallai dyna sydd yn esbonio yr olwg druenus arni.

Ar y daith yn ôl o Iowa i Chicago bu’n bosibl gwneud gwibdaith i dri sefydliad Cymreig yn nhalaith Illinois – Coal Valley ar bwys Rock Island a’r Afon Mississipi yng ngorllewin y dalaith; ac yn y dwyrain, Braceville, ar bwys Coal City a Wilmington, Illinois; a Big Rock, ar bwys Aurora, Illinois. Y ddau gyntaf yn hen ardaloedd y pyllau glo, ond erbyn hyn mae’r diwydiant glo wedi hen ddarfod. Naws ddeheuol i’r cyfenwau yno – Prosser, Morgan....

Nos Wener bûm yn aros yn Joliet, gan fwriadu teithio ddydd Sadwrn i ddal yr awyren i Zürich ym Maes Awyr O’ Hare (hynny yw, Ó hEidhir!) yn Chicago. Gwelasom ei bod yn bosibl gwneud dargyfeiriad bach a mynd yno drwy bentref Big Rock, heb fod ymhell o Joliet. Soniwyd amdano gan Iorthryn Gwynedd fel un o sefydliadau Cymreig talaith Illinois.

Bûm am bum deg munud ar wib trwy’r fynwent yn yr oerni deifiol yn tynnu lluniau nes ei bod yn ddau o'r gloch. Bu rhaid cyrraedd y maes awyr ewrbyn pedwar. Lle tawel a llonydd oedd y fynwent honno, yr unig swn oedd ambell gar yn mynd heibio a lleisiau tri o lanciau oedd yn chwarae hoci iâ ar gae gerllaw, dros y nant sydd yn llifo gydag ochr goediog y fynwent.

http://www.youtube.com/watch?v=sSPaIvYFelc Rhan 1: Y daith o Joliet i Big Rock

http://www.youtube.com/watch?v=fNNWvZdPooE Rhan 2: Y cerrig beddau ym Mynwent Big Rock

HANES CYMRY AMERICA;
A’U SEFYDLIADAU, EU HEGLWYSI, A’U GWEINIDOGION,
EU CERDDORION, EU BEIRDD, A’U LLENORION;
YN NGHYDA
THIROEDD RHAD Y LLYWODRAETH A’R REILFFYRDD;
GYDA PHOB
CYFARWYDDIADAU RHEIDIOL I YMFUDWYR
I SICRHAU CARTREFI RHAD A DEDWYDDOL.

GAN Y PARCH. R. D. THOMAS,
(IORTHRYN GWYNEDD.)
UTICA, N.Y.
T. J. GRIFFITHS, ARGRAFFYDD, EXCHANGE BUILDINGS:
1872.

Sefydliad Cymreig BIG ROCK, Kane Co., Illinois. - Gorwedda Kane Co., tua 30 milldir i’r gorllewin o Chicago; a’r ffordd nesaf a rhwyddaf i fyned i sefydliad y Cymry yno, yw myned gyda y train ar y “Chicago, Burlington, & Quincy Railroad,” o ddinas Chicago i dref Aurora, (30 milldir,) yr hon yw prif dref marchnad y Cymry; ac y mae ffordd dda i fyned oddiyno gyda cherbyd a cheffylau, neu gyda y Branch R.R. tua 12 milldir.

Township yw Big Rock, yn 6 milldir o hyd wrth 6 o led. Yr oedd digon o dir rhad y Llywodraeth i’w gael yno yn 1840. Tir lled wastad yw yr oll o hono; ond ceir ynddo rai codiadau bychain; ac y mae arno lawer o goedydd da ar lanau yr afonydd bychain sy’n rhedeg drwyddo, ac mewn manau ereill. Ceir ynddo hefyd lawer o ddoldiroedd (prairies). Tir da ydyw oll, (black loam soil). Codir llawer o wenith, ac Indrawn, ceirch, timothy, &c., ynddo . Lle da i fagu gwartheg a moch, &c. Gwenith, 15 bwsiel yr erw; corn, o 40 i 50 bwsiel yr erw. Y mae yno lawer o berllanau a gerddi da; ychydig o goed peaches. Fences da yn tyfu o hadau yr Osage Orange; ond fences byrddau a arferir amlaf yno.

Y sefydlwyr cyntaf oeddynt Edward Welding, Morris Price, (Llanidloes), a John Pierce, (Dinbych). - Daethant yno yn 1840, ac y maent yno eto, yn bobl barchus a chyfoethog. Yn fuan wedi hyny daeth Richard Roberts, (o Sir Fon), a Daniel Evans, (Neuaddlwyd), a Richard Morris, (Mon), a David Evans, (Neuaddlwyd), ac ereill, yno. Ond pan ddaeth Evan Ingram, o Langyniw, Maldwyn, yno, yn 1852, yr oedd pris y tiroedd wedi eu diwyllio o $20 i $25 yr erw; a’r prairies o $4 i $5 yr erw. Y mae ganddo ef dyddyn rhagorol yno yn awr; ac y mae yn byw yn dra chysurus arno. Nid ellir prynu tyddynau diwylliedig yno heddyw heb dalu o $40 i $60 yr erw am danynt. Y mae yno yn awr sefydliad cryf o Gymry crefyddol a chyfoethog. Y mae yno 73 o deuluoedd, ac oddeutu 365 o wyr, gwragedd, a phlant, gweision a morwynion. Y mae rhai o honynt wedi priodi a chenhedloedd ereill, a thuag ugain o deuluoedd nad ydynt yn arfer siarad ein hiaith, nac yn dilyn moddion gras yn y capelau Cymreig; ond y mae ganddynt fawr barch i’w cenedl. Hyd y gauaf yn gyffredin yw pum’ mis - eira yn disgyn yn niwedd Rhagfyr yn un droedfedd o drwch; rhewi yn galed, a bydd y ddaiar yn gloedig o ddechreu Rhagfyr i ddechreu Mawrth.

Ardal amaethyddol hollol yw Big Rock; nid oes yno un math o bentref; ond y mae yno lawer o dyddynau ffrwythlon, ac o dai coed rhagorol arnynt. Ceir Post Office yno.

Mae capel ac eglwys Saesnig gan y Bedyddwyr yn y plwyf, a’r Parch. John Jones, un o sir Fflint, G.C., yn weinidog iddynt.

Y ddwy Eglwys ANNIBYNOL Cymreig, - Dechreuwyd pregethu Cymraeg yn yr ardal er ys llawer o flyneddau, gan y Parch. George Lewis, ac eraill. Sefydlwyd yr eglwys gyntaf yn nhy John Pierce, Ysw., yn Hydref, 1852, pan urddwyd y Parch. John Daniels yn weinidog iddynt. Adeiladwyd y capel cyntaf yn haf y flwyddyn 1853; capel coed, 26 wrth 32 tr. Traul, $500. Dim dyled. Aelodau yr hen gapel yn bresenol, 30; Ysgol Sabbothol, 30; cynulleidfa, 95. Bu y brodyr canlynol yn gweinidogaethu yno: - John Daniels, Rees M. Evans, Jenkin Jenkins, John Parry, John L. Richards, Benjamin Jones, Richard Williams, Henry Davies.

Yn 1860, yn amser y Parch. R. M. Evans, ymranodd yr eglwys, a darfu i un ran o honi godi capel newydd o’r enw “Peniel,” o fewn dwy filldir i’r hen gapel. Capel da, o goed, ydyw, 26 wrth 36 troedfedd. Traul, $700. Dim dyled. Aelodau, 30; Ysgol Sabbothol, 40; cynulleidfa, 90. Perthyna i hon hefyd lawer o dyddynwyr cyfoethog a pharchus. (Bu y ddwy eglwys ar wahan am saith mlynedd; ond gwnaed undeb rhyngddynt yn amser y Parch. Benjamin Jones, Llanidloes gynt - bu farw yn Iowa.) Y maent yn cydweithredu yn siriol er ys blyneddau. Y gweinidogion a fu yn gwasanaethu yr eglwys hon, mewn undeb a’r eglwys arall, oedd Benjamin Jones, Richard Williams, (yr hwn sydd yn byw ar ei dyddyn yn yr ardal eto,) a’r Parch. Henry Davies, gynt o Nefyn, Arfon, yr hwn a fu yno o Ionawr, 1869, hyd ddechreu y fl. 1871. Yn Tachwedd, 1870, gwelais y Cymry parchus canlynol yn iach a chysurus, yn Big Rock: - John Pierce, James Evans, Evan Ingram, Benjamin Davies, Thomas Jones, Thomas James, Evan Morgan, David J. Evans, Peter Evans, David Thomas, John Jones, John James, Richard L. Hughes, ac ereill.

Hunlle pob rhedwr

2010-09-20T16:28:00.002+01:00

Ar ddechrau mis Awst euthum i ymweld â pherthnasau sydd erbyn hyn yn byw yng Ngwlad yr Haf, ac un prynhawn o gawodydd trymion ysbeidiol rhedais o dref Bridgwater i dref Ilminster ar draws Gwastadedd a Gweunydd Gwlad yr Haf (prynhawn heulog braf pan gychwynnais!).

A’r diwrnod hwnnw, ar ôl pâr o oriau, bu mewn sefyllfa y mae pob rhedwr yn ei hofni – yr hunlle o fod wyneb yn wyneb â chi ymladdgar, a dim ffens neu glwyd rhyngom - hynny yw, bwystfil maleisus sydd heb fod ar dennyn, a dim golwg ar ni pherchennog na lle i ymochel rhag y perygl.

Ar ochr yr heol yr oedd bwthyn wedi ei amgylchynnu gan metel sgrap o bob lliw a llun, ac o ganol y ddyrysfa fetalaidd neidiodd ci praff dan gyfarthu rhuo mewn modd annymunol dros ben.

Felly dyma fi yn stond ar ganol y lôn a’r ci yn rhuthro arnaf dan chwyrnu’n ffyrnig. Ar yr eilaid olaf, cyn ymdaflu yn f’erbyn, petrusodd - i gael penderfynnu, siwr iawn, ym mha aelod o’r corff yr hoffai gladdau ei ddannedd gyntaf.

Y fi mewn penbleth ar ganol y lôn, fel delw, yn ymbaratoi ar gyfer poen y llarpiad oedd ar fin digwydd, a ryw lathen o’m blaen y ci hwnnw yn benderfynnol o ymosod.

Trwy lwc, ar y foment dyngedfennol, ar lôn dawel, ddi-draffig a gwag, daeth car rownd y gornel ac arafu yn sydyn wrth fy ngweld ar ganol y lôn, a minnau’n gweiddi yn awdurdodol ar y creadur am fynd oddi yno, ac ar yr un pryd yn meddwl yn galed sut oedd dianc rhagddo.

Llwyddais i fynd heibio iddo trwy sleifio ar hyd ochr arall y car, ac ennill tipyn o bellter.

Wrth i’r car gyflymu o’r fan honno (y gyrrwr yn meddwl fy mod yn mynd â’r ci am dro bach, yn ddiamau), dyma’r ci yn gweld ei fod wedi ei dwyllo, ag yn rhuthro ar f’ôl yn flinach fyth. A dyma wyrth arall – ail gar yn dod, ac yn difetha bwriad yr anifail am rai eiliadau yr eildro.

Erbyn hyn, wedi rhoi fy nhraed yn y tir, yr oeddwn gryn bellter i ffwrd o’r cyflafan nis cyflawnwyd. Saethodd y ci tuag ataf eto, ond yn ffodus dechrau anesmytho wrth ymbellháu o’r bwthyn min y ffordd..

A dyna beth òd – nes cyrraedd y pentref nesaf, gwaith hanner awr o’r fan honno – ni welais yr un car arall ar y lôn.

Mae llun o’r ci hwnnw yn y ffilm bach a wneuthum wrth redeg o bentre i bentre. Bu ffrindiau a rhai o’m cydnabod yn gofyn imi – Ai hwnna yw’r ci? Y peth bach diniwed yna ar ganol y ffordd?

Ni all y cámera ddweud celwydd, meddan nhw. Ond rywsut y mae’r deuddeg miliwn o bicsels yn yr achos hwn wedi methu’n llwyr a dal y mileindra a’r ffyrnigrwydd oedd yn perthyn i’r mab hwnnw o deulu Annwn.

http://www.youtube.com/watch?v=SWAmb_KyF8s Bridgwater i Curry Rivel

http://www.youtube.com/watch?v=zcGzXcbczgw Curry Rivel i Bridgwater

Mynwent Gymreig Flint Creek

2010-09-16T13:26:00.003+01:00

Bu rhaid mynd i'r ardal Gymreig hon ddwywaith.Y tro cyntaf, wrth deithio o Mount Pleasant i Iowa City, ddaethon ni ddim o hyd i'r fynwent am nad oedd yr un arwydd ar yr heolydd yn cyfeirio ati, ac yr oedd graddfa y map oedd gennyn ni yn rhy fach. Yr unig gyfeiriad ati oedd wrth law y diwrnod hwnnw oedd llyfr Iorthryn Gwynedd o'r flwyddyn 1872 "Hanes Cymru America".

O ddarllen nodiadau Iorthryn Gwynedd, gwyddon ni taw yn ardal Pleasant Grove yr oedd yr hen sefydliad a'r fynwent, am taw yn y fan honno yr oedd y swyddfa bost nesaf at Flint Creek. Siwrnai saethug fu y cynnig hwn ar ddod o hyd i'r fynwent, ond ddau ddiwrnod wedyn, pan oedden ni'n aros yn Iowa City, fe ddychwelon ni i'r ardal a chael hyd iddi.

Mae fideo gen i o'r siwrnai saethug honno yma: http://www.youtube.com/watch?v=nnjMRvGprHo

Ynddo y ceir y delweddau a ganlyn:

Lleoliad y fynwent: Dyma'r fynwent ar lan y nant ar ganol y map (llythrennau coch), i'r gogledd-ddwyrain o bentre bach Pleasant Grove, a phedair milltir i'r gorllewin o Mediapolis, neu Kossuth Depot fel yr oedd yr enw arni yn yr hen ddyddiau.

A dyma Flint Creek o blith y sefydliadau Cymreig yn y cwr hwn o dalaith Iowa:

A dyma sylwadau Iorthryn Gwynedd yn y flwyddyn 1872 am y sefydliad hwn:

Ar dramp eto yn Iowa

2010-08-30T16:50:00.001+01:00

Ar hynt y sefydliadau Cymreig yn nhalaith Iowa unwaith eto. Wythnos yn ol, ar ol peth chwilio, dyma ddod o hyd i fynwent fach Flint Creek (Welsh Chapel Cemetery yn ol yr arwydd) mewn cwr coedwig ar fin cae indrawn uwchben y nant o'r enw (erbyn heddiw) Flint River. Pentwr o ffotos i roi arlein ryw ddydd. Y rhan fwyaf o.r arysgrifiadau yn Saesneg, ond ambell un yn Gymraeg.

Anturiaethau a helbulon – ar stop ym mhentref Llinars

2010-04-13T22:22:00.002+01:00

Os ych chi’n edrych ar y glaw yn pistyllu i lawr y ffenestr ar y foment hon, ac yn dymuno bod yn syllu o ffenestr trên mewn gwlad ar lan Môr y Canoldir ar fore o wanwyn, dyma’r fideo i’w weld. Taith ar y trên rhwng Llinars a Sant Celoni (Catalonia) fore dydd Sul diwethaf.

http://www.youtube.com/watch?v=V4chRj6uZs

Yr oeddwn ar fy ffordd i gymryd rhan mewn ras ddeg cílomedr yn Girona, 102 o gilomedrau o Barcelona. Ond bu’r trên ar stop yng ngorsaf Llinars am dri chwarter awr am fod y gwifrau uwchben yn yr orsaf nesaf (Sant Celoni) wedi cwympo i lawr. Cyrhaeddais dref Girona am 10.01, funud ar ôl i’r ras gychwyn, ac felly yr oeddwn yn rhy hwyr i ymuno ynddi.

Mae bob amser broblemau gyda’r gwasanaeth rheilffordd yng Nghatalonia am fod llywodraeth gwladwriaeth Sbaen yn gwario yr arian a godir o drethi’r Cataloniaid ar reilffyrdd a thraffyrdd, ayyb, ayyb, yn Sbaen, ac yn amddifadu Catalonia o fuddsodiadau yn ei hisadeileddau trafnidiol (ac mewn llawer sector arall).

Dyma’r “anrheithiad ariannol” neu yn Gatalaneg, “l’espoli fiscal”, sydd yn dod yn ymadrodd mwyfwy cyffredin yng Nghatalonia.

At hyn y mae rheilffyrdd Catalonia yn cael eu rheoli o bell, o brifddinas y Sbaenwyr, Madrid, ac mewn modd hynod o aneffeithiol.

Erbyn hyn y mae llawer yma yn gweld rhywbeth nad oeddynt am gredu dros y blynyddoedd – ei bod yn fwriad eglur gan y Sbaenwyr i andwyo ecónomi Catalonia, gwlad a fu hyd yn ddiweddar y diriogaeth fwyaf ffyniannus o fewn y wladwriaeth. Paham y gwelir y math yma o dorri trwyn i ddial ar wyneb ar ran y Sbaenwyr? Fel ei bod yn rhaid i Gatalonia ddal ynghlwm wrth Sbaen, am y byddai’n anhyfyw fel gwlad annibynnol. Ac os bydd yr agwedd yma yn andwyo ecónomi gwladwriaeth Sbaen i’r fargen, wel, mae gan yr Almaenwyr bocedi dyfnion.

Felly y mae’r rheilffyrdd yng Nghatalonia mewn cyflwr truenus (ar wahân i’r rheilffyrdd lleol sydd yn perthyn i islywodraeth Catalonia ei hun).

Ar ôl blynyddoedd o geisio dwyn perswâd ar lywodraeth Sbaen i adael i islywodraeth Catalonia reoli rheilffyrdd gwladwriaeth Sbaen yng Nghatalonia, er mis Ionawr eleni mae rhywfaint o gyfrifoldeb gan yr islywodraeth ar gyfer y rheilffyrdd hyn, ond cyfrifoldeb cyfyngedig tu hwnt yw (e.e. mae’r traciau, y gorsafoedd a’r rholstoc yn dal yn eiddo i’r wladwriaeth, a’r rheolaeth drostynt ac hefyd y trenau sy’n teithio tu hwnt i’r ffin i Sbaen yn dal yn nwylo’r Sbaenwyr), ac nid oes fawr o wellhâd ar y gwasanaeth hyd yn hyn. Problem arall yw mai rholstoc ail law o rwydwaith maestrefol Madrid yw’r trenau lleol fel arfer, a bod Catalonia yn fath o fynwent eliffantod ar gyfer hen gerbydau o'r "meseta castellana” (gwastadedd y Castiliaid, lleoliad Madrid).

Os nad yw’r gwifrau’n cwympo ar hyd a lled y lle, wel dyma’r trenau yn torri i lawr yma a thraw ac yn tagu’r rhwydwaith..

Mae gwefan y cwmni rheilffyrdd yn dal yn uniaith Gastileg ar lefel y wladwriaeth (dim sôn am yr Aliseg, y Fasgeg na’r Gatalaneg), ac hefyd yn Gatalonia ei hun ar gyfer gwasanaethau’r cwmni yng Nghatalonia, yn gwbl groes i ddeddfau ieithyddol Senedd Catalonia, a hynny 35 mlynedd ar ôl marwolaeth unben Sbaen.

Olé! Popeth yn Gastileg!

Ac felly, o ganlyniad anuniongyrchol i’r anrheithiad, cyrhaeddais dref Girona ar ôl i’r ras gychwyn ac yn rhy hwyr i ymuno ynddi. Ond o leiaf cefais arian pris y daith yn ôl yn y swyddfa docynnau yn Girona am fod y trên wedi cyrraedd dros bymtheng munud yn hwyr (hawl a enillwyd ar ôl brwydr hir dros y blynyddoedd am nad oedd y cwmni rheilffordd yn barod i ddychwelyd yr un senten goch o'r blaen, ac felly nad oedd dim ‘cosb ariannol’ arno, o orfod talu’r arian yn ôl i’r teithwyr, ac o ganlyniad dim ysgogiad ganddo i wellau’r gwasanaeth gwael).

Ond penderfynwyd mai cwsmeriaid oedd y teithwyr yn yr un modd â phrynwyr mewn siop. Yr oeddynt wedi talu am wasanaeth, ac yr oedd yn rheidrwydd ar y cwmni i roi i’r cwsmeriaid yr hyn yr oeddynt wedi talu amdano, serch bod yn gwmni yn perthyn i lywodraeth Sbaen.

Yr oedd yn fwriad gennyf ffilmio gwenoliaid y bondo yn gwibio i mewn ac allan o’u nythod o dan fondo’r adeilad mawreddog wrth blatfform gorsaf Llinars, lle buom yn stond. Anelais y lens at y tŷ, ond yn yr union foment honno, yn ddirybudd, dyma’r trên yn ailgychwyn, a gwelir am bum munud dirwedd ardal mynydd Montseny yn lle troelli a gwibio’r adar mân.

Hanner Márathon Arfordir Barselona

2010-04-10T01:20:00.003+01:00

Yn ddiweddar (21 Mawrth 2010) rhedais yn hanner márathon Arfordir Barcelona - Swydd Maresme (hynny yw, morfa yn Gatalaneg).

Gwneuthum luniau o'r holl ras wrth redeg yr un ar hugain o gilomedrau, a'u rhoi at ei gilydd i wneuthur fideo bach.

Ar gyfer y sawl sydd yn ymddiddori mewn lluniau di-rif o gefnau athletwyr mewn gwledydd estron, dyma rannau un a dau o'r fideo:

http://www.youtube.com/watch?v=lDSQgFGqIks RHAN 1

http://www.youtube.com/watch?v=6Maa2gJvbdM RHAN 2

Yr Ysgrifbin a'r Dadleuon

2010-04-09T01:11:00.004+01:00

Yn ddiweddar prynais lyfr ail law mewn arwerthiant ar wefan ebay oddiwrth lyfrwerthwr yn Ohio. Fe'i cyhoeddwyd yn 1862, ac felly mae ymron i ganrif a hanner oed.

O dan y manylion hyn ar dudalen sydd yn sôn am y llyfr dan sylw yr oedd disgrifiad lled fanwl o'i gynnwys a'i gyflwr. Dyma restr o adrannau'r llyfr a geid (wedi twtio tipyn arni)

Yr Ysgrifbin a'r Dadleuon, gan J. R.,

Argraffedig gan Evan Jones, Brynteg, Dolgellau, MDCCCLXII (1862).

Cynnwys:

Yr Ysgrifbin:

1 Hanes yr Ysgrifbin

2 Y camddefnydd wneir o'r Ysgrifbin

3 Rhagorol allu yr Ysgrifbin

4 Cyfarwyddiadau gwylaidd i'r rhai a driniant yr Ysgrifell

Can yr Argraffwasg

Y Dadleuon

1 Dadl ar ddadleu, rhwng Thomas a Iago

2 Y snuff a'r tybaco

3 Melsar a Daniel

4 Y ddau nai

5 Y tan a'r dwfr

6 Dafydd Gybydd a Wil Ofer

7 Y penteulu a'r hen lanc

8 Y pryf copyn a'r gwybedyn

9 Y llygad a'r glust

10 Y nos Sul y trodd y fantol:

a Bore dydd Llun

b Yr ail Sul yn mhen y mis

c Bore yr ail llun

d Y trydydd Sabbath yn mhen pedwar mis

e Bore y trydydd Llun

f John yn ymweled a James ar ei wely angeu

11 Yr Afradlon. — Luc xv

12 Y tri phregethwr. Dydd, nos, a Bibl

13 Y gwirod a'r ffrwd

14 Drusila a Dorcas

15 Y ddylluan a'r golomen

16 Yr ymrysonfa deuluol

17 Dyn a'i dafod

18 Y cawgyn a'r cawg

19 Ymgom yn llys Media. — Dan. vi

20 Ymryson rhwng dwy lygoden ieuanc a'u mam

21 Ymryson yn y fasged wnio rhwng y pin a'r nodwydd

22 Profiad y ddwy hen fodrwy

Yr oedd wedi ei bacio'n destlus ac yn ddiogel. Mewn gwirionedd, tipyn o dasg fu ei datbacio, rhwng y bocs, y papur swigod, y papur lapio plastig a'r asglodion polusturen.

A dyma'r tudalen cyntaf:

Bu'n eiddo i John T. Griffiths, a fu'n byw yn nhref Shawnee yn Ohio. Tybed ai'r Parch. John T. Griffiths (Edwardsdale) oedd hwn, awdur "Forty-three Years in America from April 1865 to April 1908"?

Ond efallai John T. Griffiths arall oedd. Mae'n debyg yr oedd yn well gan y parchedig weinidog y ffurf "Griffith", hynny yw, heb yr 's' derfynol. Felly oedd ei enw ar dudalen teitl ei lyfr am ei arhosiad yn y Byd Newydd - er bod eraill yn cyfeirio ato fel "Griffiths", ac o bosibl dyna oedd ei steil yntau hefyd ar un adeg, ac yr oedd oedd wedi gollwng yr 's' nes ymlaen.

Peth arall yw nad oes sôn am bentre Shawnee yn ei "Dair Blynedd a Deugain".

Ble mae Shawnee yn union? Diolch i arysgrifiad John T. Griffiths, gwelwn taw yn Oh[io] y bu e'n byw. (Yn Kansas y mae Shawnee arall). A diolch i wikipedia cawn weld ei bod yn lled agos i Columbus, prifddinas y dalaith.

Gwelir hefyd nad oedd y llyfr wedi teithio'n bell ar ôl cyrraedd Ohio o Ddolgellau, am taw yn Hilliard y mae'r llyfrwerthwr yn byw.

A dyma wefan sydd yn sôn am bentre Shawnee fel y mae heddiw. Hen bentre glofaol

sydd wedi gweld gwell dyddiau.

Gwalia Deg eto

2010-04-08T20:18:00.002+01:00

Mae bron i bum mis wedi mynd heibio ers i mi ddodi ryw sylw bach ar y tudalennau yma, ac felly mae'n hen bryd i mi fynd ati i ysgfrifennu eto yn y blòg.

Mae'n beth òd ei bod yn fwriad gennyf bob dydd i ychwanegu rhyw bwtyn bach at y blòg, ond serch hynny, mae cymaint o amser wedi mynd i ebargofiant cyn i mi ddychwelyd at y dyddlyfr.

Yn ddiweddar yr wyf wedi mynd ati i roi at ei gilydd y lluniau a wneuthum â chámera digidol yn nhalaith Nebraska wrth chwilio am bentref neu sefydliad Gwalia Deg (ym mis Medi 2008).

Erbyn hyn, diolch i Google Books a sganiad a roed arlein ganddynt (o gyfrol am y flwyddyn 1878 o'r cylchgrawn Cymraeg o'r Unol Daleithiau, Y Cenhadwr Americanaidd) yr wyf yn deall i mi chwilio mewn ardal ymhell bell o wir leoliad y sefydliad. Mae yn y papur newydd hwnnw erthygl yn sôn am ddechrau'r sefydliad yn Swydd Clay, ar bwys Lincoln, tua ffin ddwyreiniol y dalaith.

Yr oeddwn ninnau wedi gwneud tro yn y cwr de-orllewinol o'r dalaith (Swyddi Hitchcock a Dundy). Ymwelasom â phedair o fynwentoedd i weld faint o Gymry fu'n byw yn y parthau hynny, a mynd o gympas mewn cylchoedd ar heolydd y preri .

Bu yno ryw ddyrnaid o gyfenwau Cymreig (Jones, Evans, Powell, Lewis, Davis, Walters) ond efallai taw beddau Americanwyr neu Saeson oeddynt, Cymry o dras, rhai a fu ganddynt ryw hynafiad o Gymro. Hynny yw, nid oedd yr enwau bedydd yn nodweddiadol Gymreig.

Ond yr oedd ambell enw yn lled debyg o fod yn eiddo rhyw arloeswr o Gymro neu arloeswraig o Gymraes.

Dyma'r ddau fideo a wnaethpwyd o'r lluniau:

http://www.youtube.com/watch?v=DVfUk1qbLFc RHAN 1 (Hafn y Lladdfa, Pentre Trenton, Mynwent Trenton)

http://www.youtube.com/watch?v=bCgbzVOCPFg RHAN 2 (Pentre Stratton, Mynwent Rose Hill a Mynwent West Union)

Montréal dydd Llun 16 Tachwedd 2009

2009-11-17T14:06:00.003Z

Yn y fynwent Brotestanaidd yn ninas Montréal gwelir ambell garreg fedd rhyw Gymro neu Gymraes. Weithiau gwelir enw nodweddiadol Gymreig (Llewellyn Jehu, Blodwen Hughes), a thro arall mae arysgrifiad bach yn Gymraeg hefyd.

JEHU / IN MEMORY OF / MARY ELLEN McENDOW / BELOVED WIDOW OF LLEWLLEYN JEHU, SR. / MAY 16, 1858 - SEPT 23, 1933 / AND / LLEWELLYN JEHU, SR. / AUG. 30, 1854 - OCT 25, 1942.

Beth oedd perthynas Llewllyn Jehu Fawr a Llewllyn Jehu Fach, tybed? Un a anwyd yn 1854 a'r llall beadir blynedd wedyn yn 1858?

xxx

xxx

xxx

xxxx

xxx

xxxx

Montreal 15 Tachwedd 2009

2009-11-15T16:21:00.002Z

(Cliciwch ar y llun i'w weld yn fwy)

Tu faes i'r gwesty (wrth yr arwydd "auberge" yn y llun uchod) lle yr wyf yn aros y mae heol fach o'r enw Rue Evans. Beth yw hanes yr enw hwn tybed? Gan mai olrhain hanes enwau lleoedd - pentrefi, tai, heolydd - yw fy nileit, bydd ymweld a siop lyfrau i fynd ar hynt llyfrau enwau lleoedd Montreal a Quebec yn anghenrheidiol cyn i mi ymlwybro tuag adref, ac os caf i amser ymweliad bach hefyd a llyfrgell genedlaethol Quebec sydd heb fod ymhell o'r fan hon.

(Cliciwch ar y llun i'w weld yn fwy)

Ar dro ar bnawn niwlog dyma gerdded draw i Fynwent Parc Royal, ac i mewn a mi i barth Protestannaidd y gladdfa i weld a oes yno feddau Cymry. Cannoedd ar gannoedd o feddau mewnfudwyr o Sgotiaid, ond wrth i mi gerdded i fyny'r llethr dyma un garreg fedd wrth yr heol yn tynnu fy sylw - un ag arni'r cyfenw Harries. Dyma enw Cymraeg o bosibl, meddyliais. A gwir y gair - yr oedd hyd yn oed frawddeg fach yn y Gymraeg, er nad oedd yn hollol gywir - saer maen a oedd wedi ei cham-ddarllen, siwr o fod, a'r gair olaf yn ddisynnwyr braidd.

(Cliciwch ar y llun i'w weld yn fwy)

In loving memory of / THOMAS HARRIES, / WHO DIED DEC. 10TH 1898, / AGED 67 YEARS. / EI DDUW, EI WLAD AI GRENEDLE / A GARODD / SARAH A. WILLIAMS, / WIDOW OF / THOMAS HARRIES, / DEC. 17, 1835 FEB. 12, 1922

(Cliciwch ar y llun i'w weld yn fwy)

OH CALL IT NOT DEATH 'TIS A GLORIOUS REST / YEA, SAITH THE SPIRIT FOR ALL SUCH ARE BLEST / THE BATTLE IS FOUGHT, THE STRUGGLE IS OER / THE CROWN NOW REPLACES THE CROSS HE BORE

(EI DDUW, EI WLAD A'I GENEDL A GARODD a ddylai fod, yn ddiamheuaeth)

Montreal 14 Tachwedd 2009

2009-11-15T15:30:00.010Z

Sadwrn 14 Tachwedd 2009

TYWYDD GWAEL HEDDIW
Diwrnod oer a glaw cyson oddi ar ddeg y bore. Dyna ddiwedd ar fy mwriad i ymweld â mynwent Mont Royal - dywedir y bod yno feddau o aelodau o Clann Mhic Aoidh (teulu "Mackay" yn yr iaith fain). Diddordeb gennyf am mai dyma deulu fy mam, a hanodd o Scrabastair yn Gallaibh (Caithness) ym mhen uchaf yr Alban.

TYWYDD DA DDOE - GRIFFINTOWN

Ddoe (Gwener 13 Tachwedd), ar ddiwrnod ysblennydd o haul er bod yr oerfel yn rhewi fy nwylo di-fenyg wrth i mi dynnu llun ar ôl llun â'r camera digidol - bum ar dramp i weld olion yr hen ardal Wyddelig, Griffintown.

Yr oeddwn yn meddwl efallai fod cysylltiad â Baile Uí Chriofainn yn Iwerddon (yn Saesneg, Griffinstown; yma y mae plas o'r enw (yn yr iaith fain) Griffinstown House, y bu'n eiddo i'r teulu Fetherston-Haugh yn y ddeunawrif ganrif; Baile Uí Chriofainn ) yn Cill Lucaine (Killucan) yn swydd An Iarmhí (Westmeath). Ond nid hwn yw'r tarddiad.

Enw a fathwyd ar ol un o'r cyfenw Griffin, sef Mary Griffin, a gafodd les (anghyfreithlon) ar y tir yn 1799. Yn 1804 rhannwyd y tir ganddi yn blotiau a chodwyd rhwydwaith o heolydd arno. Bu'n wraig i Robert Griffin, perchennog ffatri sebon yn yr ardal, a ddaeth yn brif glerc Banc Montreal pan y'i sefydlwyd yn 1817.

Yn 1962, fe newidiwyd yr ardal ar fap cynllunwyr dinesig y ddinas i fod yn ardal ar gyfer diwydiant ysgafn, a dyna ddechrau dymchwel y tai annedd yn y fan honno, er bod rhai yn dal i fodoli hyd y dydd heddiw ar ol ymgyrchoedd gan drigolion y cylch i'w hamddiffyn a'u hachub.

Ardal ffatrioedd bach a gweithdai - rhai yn wag ac yn adfail - y mae Griffintown erbyn heddiw.

PONT VICTORIA

Ar bwys y fan honno, y tu hwnt i Gamlas Lachine, y mae Pont Victoria, sydd yn cario cerbydau ffordd a rheilffordd dros Afon Sant Lawrens. Fe'i cynllunwyd gan Robert Stephenson (mab George Stephenson y peirannwr o Northumberland a wnaeth yr injen rheilffordd y "Rocket"). Yr oedd Pont Reilffordd Conwy (agorwyd yn 1849) a phont Britannia dros Afon Menai (agorwyd yn 1850) yn gynlluniau o'i eiddo yntau hefyd.

Adeiladwyd Pont Victoria rhwng y blynyddoedd 1954-1859, ac fe'i hagorwyd yn 1860. Yn ôl Gwefan Cymdeithas Dewi Sant Montreal daethpwyd â llawer o chwarelwyr o Gymry y bu'n gweithio ar Bont Britannia drosodd i Ganada i weithio ar y bont newydd dros Afon Sant Lawrens. O chwareli Penmon y daethant, mae'n debyg.

VICTORIATOWN

Wrth fynedfa y bont bu Victoriatown, ond ar lafar gwlad Goose Village (Village-aux-Oies yn Ffrangeg), am ei fod ar bwys morfa lle y bu gwyddau yn bwydo a bu helwyr yn eu saethu.

Dymchwelwyd y tai i gyd yn 1964, gan orfod i 330 o deuluoedd symud o'r ardal - er mwyn twtio dipyn ar Montreal ar drothwy Expo 67. Yn ôl adroddiad cynllunwyr dinesig y ddinas yn 1962 "Ni ellir dweud yn union ar hyn o bryd pa beth a wneir â'r tir a gliriwyd" ("The reutilization of the land cleared cannot, however, be precisely determined for the moment.)"

Bu yma heolydd ac enwau dwy bont o waith Stephenson yng Nghymru - Conway Street a Britannia Street. Bu hefyd Menai Street - naill ai i goffau Pont Grog y Borth o waith Telford ("Menai Bridge"), neu am taw dros Afon Menai y codwyd Pont Britannia. Heol arall ddiflanedig yw Forfar Street (Baile Fharfair yn yr Alban), ond ni wn am ba reswm y rhoddwyd enw'r dref honno arni. Dim ond adeilad yr orsaf dan sydd ar ol, a phlac mewn beili ffactri yn coffau'r milwyr o Victoriatown a gollwyd yn yr Ail Ryfel Byd.

Y GARREG DDU - AR GANOL Y FFORDD
(Cliciwch ar y llun i'w weld yn fwy)

Wrth fynedfa'r bont, ar lain las yng nghanol y wibffordd, y mae'r Garreg Ddu (La Roche Nore / The Black Rock), neu Garreg Goffau'r Gwyddelod (Pierre Commémorative des Irlandais / Irish Commemorative Stone). Wrth i'r bont gael ei chodi, fe ddarganfuwyd gan y gweithwyr olion chwe mil o Wyddelod. Buont yn ffoi'r Newyn Mawr (An Gorta Mór), ond fe'u heintiwyd gan y teiffws ar y fordaith neu ar ol cyrraedd Quebec, a bu farw mewn "siediau twymyn" wrth Benrhyn y Felin Wynt (Windmill Point) a adeiladwyd i'w cadw ar wahan.

Y GARREG DDU - YR ARYSGRIFIAD
(Cliciwch ar y llun i'w weld yn fwy)

Mae ar y garreg arysgrifiad yn Saesneg, a ddywed (o'i drosi i'r Gymraeg) - Er mwyn cadw rhag eu halogi olion y chwe mil o fewnfudwyr a fu farw gan y twymyn du AD 1847-8 y codwyd y garreg hon gan weithwyr Messrs. Peto, Brassey and Betts a fu wedi'u cyflogi i godi Pont Victoria AD 1859 (To preserve from desecration the remains of 6000 immigrants who died of ship fever A.D.1847-8 this stone is erected by the workmen of Messrs. Peto, Brassey and Betts employed in the construction of the Victoria Bridge A.D.1859)

Y GARREG DDU - YR HYSBYSFWRDD
(Cliciwch ar y llun i'w weld yn fwy)

Y mae hysbysfwrdd ar draws y lon ar y palmant gogyfer a'r garreg. Testun teirieithog sydd arno - fe'i ceir yn y Wyddeleg, yn Ffrangeg ac yn Saesneg.

LEACHT CUIMHNEACHÁIN NA NGAEL
Cailleadh sé mhile Éireannach den fhiabhras dubh agus galair eile ar an láthair seo sa bhliain 1847, teifigh ó gorta mór ag tóraíocht faoisimh i dtalamh úr. Cuireadh le chéile iad i gcleasanna leathana. Tá an charraig dhubh suite gar do lár na reilige. Togadh dhá bhráca ar fhichid do na heasláin direach soir uaidh seo. I measc na ndaoine a tháinig go neamhleithleach chun fhóirithinte orthu, thoilg cuid de na Siúracha Liatha, roinnt sagart, agus Méara Montréal, John Easton Mills, an fiabhras céanna, agus fhuair iad bás de bharr. Suaimhneas síoraí [ar] a n-anamacha uaisle.

CYFIEITHIAD CYMRAEG

LEACHT CUIMHNEACHÁIN NA NGAEL (CARREG GOFFA'R GWYDDELOD)

Cailleadh sé mhile Éireannach (collwyd chwe mil o Wyddelod) den fhiabhras dubh (o achos y twymyn du) agus galair eile (a chlefydau eraill) ar an láthair seo (yn y fan hyn) sa bhliain 1847 (yn y flwyddyn 1847), teifigh ó gorta mór (ffoaduriaid o'r Newyn Mawr) ag tóraíocht faoisimh (wrth chwilio am loches) i dtalamh úr (mewn gwlad newydd). Cuireadh le chéile iad (fe'u rhoddwyd gyda'i gilydd) i gcleasanna leathana (mewn ffosydd cyffredin). Tá an charraig dhubh (y mae'r garreg ddu) suite (wedi'i lleoli) gar do lár na reilige (yn agos at ganol y fynwent). Togadh dhá bhráca ar fhichid (codwyd dwy sied ar hugain) do na heasláin (ar gyfer y cleifion) direach soir uaidh seo (yn union i'r dwyrain o'r fan hyn). I measc na ndaoine (ymysg y bobl) a tháinig (a ddaeth) go neamhleithleach (yn anhunanol) chun fhóirithinte orthu (i'w cynorthwyo, "ar gyfer cynorthwy arnynt"), tholg cuid de na Siúracha Liatha (cafodd rhai o'r Chwiorydd Llwyd), roinnt sagart (rhai offeiriaid), agus Méara Montréal (a maer Montréal), John Easton Mills, an fiabhras céanna (y twymyn hwn, "yr un twymyn"), agus fhuair iad bás (a buont farw) de bharr (hefyd). Suaimhneas síoraí (tangnefedd diderfyn) [ar] a n-anamacha uaisle (ar eu heneidiau bonheddig).

MOMUMENT COMMÉMORATIF IRLANDAIS
En 1847, sis mille Irlandais et Irlandaises, qui cherchaient asile dans un pais nouveau, mourirurent ici du typhus et d'autre maladies. Ils furent enterrés dans les fosses communes. Le rocher noir indique le centre approximatif du cemetière. Vingt-deux baraques sanitaires furent construits a l'est de cet entdroit. Plusieurs Soeurs Grises, quelques prêtres, ainsi que John Easton Mills, maire de la ville de Montréal, venus s'occuper des malades par altruisme, contractèrent eux-mêmes le typhus et en moururent. Qu'ils reposent en paix.

IRISH COMMEMORATIVE STONE
In 1847, six thousand Irish people, seeking refuge in a new land, died here of typhus and other ailments and were buried in mass graves. The stone marks approximately the centre of the cemetery. Immediately to the east of here, twemty-two hospital sheds had been constructed. Many Grey Nuns, several priests, and also John Easton Mills, mayor of the city of Montréal, who selflessly came to care for the sick, themselves contracted typhus and died. May they rest in peace.

Ras yn Sant Joan de Mediona, Sul Tachwedd 2009

2009-11-07T22:52:00.001Z

Dyma ras ddeg cílomedr a gynhaliwyd yn nhir y gwinwydd Alt Penedès fore Sul diwethaf am hanner wedi naw y bore.

Bu niwl trwchus yn y pentref Sant Joan de Mediona wrth inni gyrraedd, ond o dipyn i beth dyma'r niwl yn teneuo erbyn cychwyn y gystadleuaeth. Cursa del Senglar - Ras y Baedd Coed.

Wn i ddim pam mae'r fath enw arni. Mewn coedwig yr oedd y rhan fwyaf o'r llwybr - efallai ei bod yn frith o faeddod pan nad yw cant ac ugain o redwyr yn mynd am y cyntaf trwy eu cynefin.

http://www.youtube.com/watch?v=siSFGMaJk5s

Rasys eraill:
http://www.kimkat.org/amryw/1_ffotos/ffotos_rasys_2710k.htm

GAVÀ 15-02-2009 (21.096 km)
Dydd Sul 15 Chwefror 2009 Pedwaredd Ras Hanner Márathon ar Ddeg Gavà-Castelldefels-Gavà

BANYOLES 01-03-2009 (21.096 km)
Dydd Sul 1 Mawrth 2009 Pymthegfed Ras Hanner Márathon Banyoles

CALELLA 15-03-2009 (21.096 km)
Dydd Sul 15 Mawrth 2009 Ras Hanner Márathon Gyntaf, Banyoles

BARCELONA 05-04-2009 (10 km)
Dydd Sul 05 Ebrill 2009 Unfed ras ar ddeg y Dynion Tân, Barcelona, Catalonia, Gwledydd Catalaneg

CANOVELLES 13-04-09 (15 km)
Dydd Llun 13 Ebrill 2009 Pedwaredd Ras Hir ar Bymtheg, Canovelles, Catalonia, Gwledudd Catalaneg

LA GARRIGA 01-05-2009 (14 km)
Dydd Gwener 1 Mai 2009 Ras Hir Les Tortugues (Y Crwbanod), Canovelles, Catalonia

SANT QUIRZE 10-05-2009 (10 km)
Dydd Sul 10 Mai 2009. Yr ail Ras Er Cof am David Rovira, Sant Quirze del Vallès, Catalonia, Gwledydd Catalaneg

CERDANYOLA 17-05-2009 (10 km)
Dydd Sul 17 Mai 2009 Y bedwaredd ras ar bymtheg ym Mynydd Collserola, Cerdanyola del Vallès, Catalonia, Gwledydd Catalaneg

BARCELONA 24-05-2009 (10.934 km)
Dydd Sul 24 Mai 2009 Yr unfed ras ar ddeg ar hugain El Corte Inglés, Barcelona, Catalonia, Gwledydd Catalaneg

ARENYS DE MAR 31-05-2009 (12 km)
Dydd Sul 31 Mai 2009 Yr unfed daith gerdded ar ddeg ar hugain, Arenys de Mar

SANTA PERPÈTUA DE MOGODA 07-06-2009 (10 km)
Dydd Sul 7 Mehefin 2009 Ail Ras y Bobl, Santa Perpètua de la Moguda

BELLAVISTA (LES FRANQUESES) 14-06-09 (10 km)
Dydd Sul 14 Mehefin 2009 Trydedd Ras ar Hugain Bellavista 09.00

OLESA DE MONTSERRAT 20-06-09 (10 km)
Dydd Sadwrn 20 Mehefin 2009 III Cursa del Foc (“Ras y Tân”) 19.00

BARCELONA 21-06-2009 (10 km)
Dydd Sul 21 Mehefin 2009 Nawfed Ras ar Hugain y Pentre Olumpaidd

LA ROCA DEL VALLÈS 28-06-2009 (10 km)
Dydd Sul 28 Mehefin 2009 Pedaredd Ras Hir ar Ddeg La Roca del Vallés, Catalonia, 08.30

PREMIÀ DE MAR 05-07-2009 (10 km)
Dydd Sul 5 Gorffennaf 2009 Deuddegfed Ras Hir Premià de Mar, Catalonia 09.30

TORRELAVIT 11-07-2009 (10 km)
Dydd Sadwrn 11 Gorffennaf 2009 Degfed Ras Fynydd ar Ddeg Torrelavit, Catalonia 19.00

LA FLORESTA 19-07-2009 (5 km)
Dydd Sul 19 Gorffennaf 2009 Chweched Ras y Bobol, La Floresta, ger Sant Cugat, Catalonia, Gwledydd Catalaneg 09.30

CUBELLES 26-07-2009 (11 km)
Dydd Sul 26 Gorffennaf 2009 Ras y Bryniau Gyntaf (Puig de Tiula) Pentref Cubelles, Sir el Garraf, Catalonia, Gwledydd Catalaneg 09.00

L’ESPLUGA DE FRANCOLÍ 01-08-2009 (15 km)
Dydd Sadwrn 1 Awst 2009 Ail Ras y Bobl ar Ddeg ar Hugain yn nhref l’Espluga de Francolí (Sir la Conca de Barberà), Catalonia, Gwledydd Catalaneg 19.00

Ras Fárathon Glannau Môr y Canoldir 18 Hydref 2009

2009-10-27T22:41:00.002Z

Ras braidd yn ddiflas - o bentref Castelldefels i Gavà, i lan ac i lawr heol y traeth ym mhentref Gavà, yn ôl i bentref Castelldefels (10km), yn ôl unwaith eto i Gavà, i lan ac i lawr heol y traeth drachefn, yn ôl i Castelldefels (21km), ac o'r fan honno i Gavà a heol y traeth, ar hyd-ddi hyd at fan 39km, a chwedyn yn ôl i Castelldefels.

Yno 2km o gwmpas y llyn mawr sydd yn warced ar ôl Gemau Olumpaidd a gynhaliwyd ddwy flynedd ar bymtheg yn ôl, yn 1992,

ac ymláen i'r llinell derfyn.

http://www.youtube.com/watch?v=ei2_PIvDf7c

ADRAN DECHNEGOL:

Amser yn ôl cloc y llinell derfyn: 4 awr 1 funud 15 eiliad

Amser gwirioneddol yn ôl yr amseriadur: 3 awr 58 munud 24 eiliad (hynny yw, bu rhaid aros 169 eiliad ar ôl ergyd y dryyll cychwyn cyn cael croesi’r llinell gychwyn am fod cymaint o redwyr yn aros eu tro i roi eu traed yn y tir)

Amser i redeg pob km ar gyfartaledd: 5 munud 39 eiliad

Chweched Hanner Márathon ar Hugain Roda de Ter (Catalonia) 11-10-2009

2009-10-27T22:19:00.001Z

Dydd Sul 11-Hydref-2009

Gyda'r trên o Barcelona yn ystod awr a phum munud ar hugain i dref Manlleu, cyrraedd am 09.35, ac wedyn rhedeg draw i bentref Roda de Ter erbyn 10.20 i gasglu bìb y ras. Cael hyd i'r bwrdd lle y dosberthid y bibiau gwpwl o funudau cyn 10.30, ond trwy lwc ni fuont yn rhyw brydlon iawn wrth danio'r dryll cychwyn..

O gwmpas pentref Roda am 5 km, yno i lawr i ran uchaf tref Vic ar hyd y ffordd fawr, trwy'r ystâd ddiwyddiannol nes dod i'r heol fawr sydd yn arwain o Vic i lan i Manlleu, ac o Manlleu yn ôl i Roda

http://www.youtube.com/watch?v=_PFAzDSzfh4

2009-10-10T14:46:00.002+01:00

Ar yr wythfed ar hugain o fis Awst bûm yn ardal Elfed - ond nid Elfed "Cynwÿl Elfed" yn Shir Gaar, ond yr hen diriogaeth erbyn hyn yng nghnanol Gwlad y Sais, yn Swydd Gogledd Efrog.

"Elmet" yw'r enw yn Saesneg , ac y mae'n fyw o hyd, am y'i defnyddir i wahaniaethu pentrefi sydd â'r un enw â phentrefi eraill mewn broydd eraill - Barwick-in-Elmet, [BA-rik], Sherburn-in-Elmet [SHXX-bxxn], a Scholes-in-Elmet (Y llythyren x yma yn cynrychioli’r llafariad dywyll, fel yr “y” gyntaf yn y gair “mynydd”; xx yw’r llafariad hir Saesneg).

Mae’r ffurf Saesneg yn cadw’r “m” a fu yn y Frythoneg a aeth yn “v” nes ymlaen yn y Gymraeg, y Gernyweg a’r Llydaweg. Felly er bod “m” ac “f” yn seiniau gwahanol yn yr Hen Gymraeg, mae’n debyg taw i glust y Sais yr oedd yr “f” [v] hon yn debycach i “m” nag i “v”.

Y mae enghreifftiau eraill o “m” yn y Saesneg on “v” yn y Gymraeg. Un enghriafft yw Glamorgan, o “Gwlad Forgan”. Enw lled diweddar yw hwn, ond mae’n debyg bod yr “m” yn y Saesneg am yr un rheswm.

Dyma fideo bach o f'ymweliad bach â phentref Sherburn.

http://www.youtube.com/watch?v=2Je_HqpR6gw

Y Ddwy Elfed. Cwmwd yn y Cantref Gwarthaf oedd un, a gwlad ar bwys Leeds oedd yr Elfed arall ("Elmet" yn Saesneg, sydd yn cadw'r "m" a fu yn yr enw Brythoneg. Ceredig ap Gwallog oedd brenin olaf yr Elfed hon, a gwympodd i ddwylo Germainiaid Northumbria yn y flwyddyn 616.

Taith Gerdded Pentref Arenys De Munt (Maresme), Catalonia

2009-10-09T20:19:00.002+01:00

04 Hydref 2009
Ddydd Sul diwethaf bu'r daith gerdded flynyddol ym mhentref Arenys de Munt a gynhelir ar y Sul cyntaf ym mis Hydref. Cychwynwyd am 07.30 yn y tywyllwch fel arfer, fel y bu modd i'r cerddwyr a'r rhedwyr weld yr haul yn codi ryw hanner awr wedyn, ar ôl iddynt ddechrau dringo uwchben y pentref.

Cerdded terfynau'r plwyf y mae'r pentrefwyr - rhyw 20 km yn gyfangwbl, ond hefyd bu rhyw daith lai o faint - tua 12 km - ar hyd llwybr tarw yn ôl i'r pentref, ar gyfer yr oedrannus, y rhai gwan eu calon a'r rhai pwdr o ran anian.

Dyma fideo o luniau llonydd a wneuthum o'r daith lawn.

http://www.youtube.com/watch?v=BmOYHtZgmcw

Er mai purydd yr wyf fel rhedwr - byth yn peidio â rhedeg o'r cychwyn i'r diwedd (ond am yr achlysurau hynny pan fydd carrai'r esgid yn datod - am ryw reswm tu hwnt i ddealltwriaeth), y tro hyn bu rhaid aros yn f'unfan ar ddechrau'r ras i dynnu'r lluniau, am fod cynlleied o olau, a bu rhaid dal y cámera mor ddisymud ac y gallwn. Serch hynny y mae llawer yn lled aneglur.

Rhyfedd sut y mae tynnu llun yn y tywyllwch, ac â chymorth rhaglen trin lluniau digidol ddatgelu yr hyn yr oed y tywyllwch yn ei guddio - er bod y lliwiau yn hynod o lachar ac afreal.

Rhedeg o Bridgwater i Ilminster (Gwlad yr Haf)

2009-10-09T14:51:00.003+01:00

Wedi bod yn ymwéld â theulu sydd yn byw yng Ngwlad yr Haf yn ddiweddar (hen diriogaeth y Cymry gynt wrth gwrs - Minehead, Mendips "mynydd", Creech St.Michael "crug", Dowlish Ford "Dowlais", ayyb.)

Dyma ambell fideo o luniau llonydd a wnaed gennyf, a chan nad oes fawr neb yn edrych arnynt ar youtube, efallai o roi'r cyfeiriadau ar y blog hwn cânt ragor o wylwyr. Er ei bod yn lled annhebyg, am nad oes bron neb yn taro heibio i'r blog hwn chwaith. Am fy mod yn rhy bwdr i ysgrifennu ynddo, debyg iawn.

----------------------------------------------

7 Medi 2009 - Rhedeg o Bridgwater i Ilminster

Rhan 1 (10 munud)
http://www.youtube.com/user/iantoglantawe#p/a/u/1/_PUqkZXWAQA

Rhan 2 (1 munud 55 eiliad)
http://www.youtube.com/user/iantoglantawe#p/a/u/0/q0a0OFalGJ0

----------------------------------------------

8 Awst 2009 - Afon Parret yn Bridgwater yn llifo o chwith (2 funud 18 eiliad)
http://www.youtube.com/watch?v=47URBPbOXW8

----------------------------------------------

10 Medi 2009 - Tro bach o Gei'r Gorllewin (West Quay), Bridgwater i'r orsaf drenau am saith o'r gloch y bore (1 funud 10 eiliad)
http://www.youtube.com/user/iantoglantawe#p/u/12/VTpwhDHEodA

----------------------------------------------

Stondin PONT ym Marselona

2009-09-13T01:17:00.006+01:00

Gwener 11 Medi

La Diada – diwrnod cenedlaethol Catalonia. Bu gan PONT - Cymdeithas y Gymru Gymraeg a Chatalonia Gatalaneg - stondin yn y Vuitena Mostra d’Entitats (Yr Wythfed Arddangosfa Gymdeithasau) a drefnwyd gan Gent de la Terra (Y Gwladwyr, Pobl y Diriogaeth).

http://www.gentdelaterra.org/

La Mostra vol ser una exposició àmplia i explícita de treballs i projectes al voltant de la nació catalana, la seva societat i la recerca de les seves llibertats individuals i col•lectives.

"Bwriad La Mostra yw bod yn arddangosfa eang ei chwmpas ac yn fanwl o weithgareddau a chyweithiau yn ymwneud â chenedl y Cataloniaid, y gymdeithas Gatalonaidd a’r ymgais i sicrhau rhyddfreintiau unigol a chymdeithasol y genedl."

Rhyw hanner cant wedi rhoi eu manylion i ni er mwyn i ni anfon gwybodaeth am y Gymdeithas Gymraeg atyn nhw.

Ambell Gatalaniad neu Gatalanes oedd wedi bod ar eu gwyliau yng Nghymru yn dal pen rheswm â ni. Benyw o Gatalanes ar y stondin drws nesaf i ni – y Gymdeithas Ocsitaneg – yn dod drosodd i ddweud iddi aros am fis yng Ngwynedd llynedd, mewn ty^ haf ar Ynys Faelog wrth Borthaethwy, a bod diddordeb ganddi ddysgu Cymraeg, ac yn gofyn yngly^n a'r dosbarthiadau yr ydym yn cynnal bob blwyddyn.

Dal pen rheswm ac eraill oedd yn gofyn am sefyllfa’r iaith – faint sydd yn ei siarad? Ydi hi’n wahanol i’r Saesneg? Ydi hi’r un fath â’r Wyddeleg? Oes modd i Gymro gael sgwrs â Gwyddel, a’r Cymro’n siarad Cymraeg a’r Gwyddel yn siarad Gwyddeleg? Neu â Llydawiad? A fydd fyw y Gymraeg? A ddysgir yr iaith yn yr ysgolion? Ydi’r sefyllfa bresennol yn un obeithiol?

Catalaniad fu ar gwrs Wlpan am fis yng Nghaer-dydd yn gofyn hefyd am ein dosbarthiadau.

Dyma’r ail dro i ni gynnal y stondin – y tro cyntaf fu dair blynedd yn ôl, yn 2006.

Y tro hwnnw daeth heibio ryw fenyw o Saesnes ganol oed i ddweud bod eu merch a’i hwyres wedi symud i fyw i Orllewin Cymru, ac yna dechreuodd gwyno bod rhaid i’w hwyres ddysgu Cymraeg yn yr ysgol... A meddwl oedd hi y byddwn ni’n cytuno â’i chwyn! Anodd ar y naw oedd cael ei gwared... bob tro iddi weld bod bwlch yn y cnewllyn o bobl o flaen y stondin dyma hi yn ôl eto i ofyn beth allai ei ferch wneud yn wyneb y fath ynfydrwydd!

Eleni daeth tri Sais heibio (hen fachan tua 70 oed, a dwy fenyw o’r un oedran) yn datgan yn stentoraidd eu bod yn byw yn y Bont-faen (hynny yw, "Cowbridge", yn sicr iawn y bydden nhw wedi synnu o glywed taw yn y Bont-faen yr oedden nhw'n byw ) - a gofyn beth oedd y rheswm am yr holl fwrlwm yn y ddinas. Ai’r refferendwm oedd hyn? (Rywsut yr oedden nhw wedi clywed am refferendwm Arenys de Munt a gynhelir ddydd Sul – rhagor o fanylion nes ymlaen, ar ôl i mi fynd yno ymhen deuddydd). Nage – Diwrnod Cenedlaethol Catalonia yw hi heddiw, yn coffáu dyddiad gorchfygiad Catalonia yn y rhyfel yn erbyn Sbaen, wrth i Barcelona ildio ar ôl gwarchae hir, ar yr unfed
ar ddeg o Fedi yn 1714.

“Oh! So now we know!” meddai’r hen w^r yn swta, a dyma’r tri yn martsio ymaith.

Rhyw w^r ifanc tua tri deg oed o Abertawe, oedd yn mynnu siarad rhyw fath o Gastileg yn herciog. Athro Saesneg wedi byw ers blwyddyn yng Nghatalonia, yn dal i feddwl taw yn “Sbaen” y mae. Dim gair o Gymraeg ganddo, ond i brofi ei Gymreictod mae e’n dweud iddo pleidleisio o blaid cynulliad yn 1997, er bod ei gymdogion i gyd yn erbyn sefydlu'r cynulliad. Nid oeddwn am estyn y sgwrs, ac yntau yn mynnu siarad Castileg er bod y Catalaniaid ar y stondin yn ei ateb yn Gatalaneg ac yn Saesneg.

Rai blynyddoedd yn ôl dyma Sais yn achwyn wrthyf – yn iaith y Sais wrth gwrs – a gofyn beth sy’n bod ar y blydi Catalaniaid? Catalaneg maen nhw’n siarad â fi – ond ydyn nhw ddim yn sylweddoli fy mod wedi dod yma i ddysgu Sbaeneg, nid Catalaneg? Wel, un o’r garfan hon oedd y Cymro bach hwn, mae’n debyg.

Rhagdybio wnaeth y Siôn Tarw hwn bod ei ddyfodiad i "Sbaen" yn hysbys i bawb yn ninas Barcelona, a bod dyletswydd ar y brodorion, pobl Catalonia, ei helpu i siarad yr iaith estron yr oedd yn ceisio ei dysgu.Ac yn ogystal, ail iaith yw i'r Catalaniaid, wedi ei gwthio arnynt gan y Castiliaid.Gwell gan y Catalaniaid call siarad eu hiaith eu hunain yn eu gwlad eu hunain.

Ffaelu deall hefyd oedd y bachan o Abertawe beth oedd nod ein cymdaithas, sef bod yn bont rhwng y Gymru Gymraeg a Chatalonia. “What’s the point?” meddai fe yn Saesneg, a bant ag e.

Sais-Gymro a ddaeth ei rieni o Ogledd Cymru wedyn (yr oedd heb ddweud yn union o ba ardal). Dywedodd ambell air yn Gymraeg, penderfynu wedyn nad oedd yn abl i gynnal sgwrs yn y Gymraeg, a phopeth yn rhyw fath o Gastileg ganddo o hynny allan. Un arall sydd yn byw yng Nghatalonia heb barchu iaith y brodorion, gwaetha'r modd.Buasai dyn yn meddwl byddai'r CYmry, ac yn enwedig y Cymry Cymraeg, yn deall sefyllfa Catalonia, ond yn gyffredinol dyw hi ddim felly, a does dim rhagor rhwng Cymro a Sais o ran eu hagwedd tuag at y Catalaniaid yma yng Nghatalonia.

Y Catalaniaid ar y stondin yn lled ddig am y rhai hyn oedd yn hyfach na’u croeso, ac yn ceisio ymarfer eu Castileg â nhw, oedd fel y Catalaniaid yn gyffredinol yr oeddynt yn rhy gwrtais ac urddasol i ddweud wrthyn nhw am fynd i’r diawl.

Cymro o dre yng Ngheredigion ar ei wyliau a’i deulu, ond ei Gymraeg yn rhydlyd tu hwnt. Un o Geredigion, o bob man! Bachan piwr ta pun, a fu’n sgwrsio am dipyn (yn Gymraeg) â’r Cymro Americanaidd fu’n gweini hefyd yn y stondin.

Er sefydlu’r gymdeithas yn swyddogol llynedd, ychydig iawn yr y^n ni wedi‘i wneud ar wahân i’r stondin a’r dosbarthiadau. Gormod o waith yn ceisio ennill ein bara ’menyn yma, gwaetha’r modd. Efallai cawn ni gyfle i fod yn fwy gweithredol yn y misoedd nesaf.

Rhagor o luniau: http://www.youtube.com/watch?v=vmIZLXVyZ_c

Waukesha / Genesee / Wales, Wisconsin 3 Medi 2008

2009-06-03T11:25:00.002+01:00

Y llynedd cefais i'r cyfle i ymwéld â phentref Wales yn Wisconsin wrth fynd mewn car o Chicago i dalaith Iowa. Euthum ar frys o gwmpas y pentref am ryw awr yn tynnu cymaint o luniau ag y gallwn â chámera digidol.

O edrych ar y lluniau heddiw gwelaf imi gyrraedd am 14.09, ac erbyn 16.38, pan fu rhaid dal ymlaen â'r daith, yr oeddwn wedi tynnu swmp o luniau o'r pentref, a'r ddwy fynwent - Salem a Jerusalem.

Nid yw'r lluniau o'r ansawdd gorau, gwaetha'r modd, ac y mae'n anodd - amhosibl yn bur aml - darllen arysgrifau'r beddau. Ond dyma fynd ati i'w rhoi ar y Rhyngrwyd, a cheisio dehongli'r hyn sydd wedi ei arysgrifo arnynt.

http://picasaweb.google.com/iain.o.hannaidh

Gwalia Deg eto

2008-09-16T17:04:00.000+01:00

Taith ar garlam ddoe o McCook i Denver, er mwyn dal yr awyren(nau) yn ol i Ewrop yn oriau man y bore yfory, dydd Mercher.

Yn yr amgueddfa yn Wymore cawson ni enw bonheddwr sydd yn ddisgynnydd o'r hen ymloeswyr Cymraeg, a'i fam mewn gwth o oedran (dros ei 95 yn ol y son) ond a chanddi gof eithriadol, a hithau'n ferch i un o'r ymsefydlwyr.

Cyn cyrraedd Trenton, rhyw ddwy filltir i'r dwyrain, mae amgueddfa "Indiaidd" hefyd, dywedson nhw.

Trenton yn ddod yn nes ac yn nes. A dacw canolfan ymwelwyr Massacre Creek (ar gau) a chanllath nes i lawr gofgolofn Massacre Creek, i goffau ymosodiad gwaedlyd parti rhyfel y bobl Lakota ar 700 o Pawnees, a oedd yn llawer llai o nifer na'r ymosodwyr.

Yn 1873 bu hyn - ychydig dros rhyw ganrif a chwarter yn ol yn unig. Bu'r ymosodiad olaf llwyth Indiaidd ar lwyth arall. Yn sgil hyn, ymadawodd y pawnees a'u gwarchodfan yn Nebraska ac aethon nhw i'r De. Daeth John Jones i'r cylch tua'r adeg hynny; rhaid i mi ymchwilio ymhellach i'r pwnc.

Ond am fod yr amser mor brin, penderfynson taw cael cipolwg byr yn unig ar y beddau ym Mynwent Trenton a wnelwn. Dim amser i ymweld a'r boheddwr hwnnw a'i fam, ond camsynied fu yn fy marn innau. Efallai cawn gyfle y flwyddyn nesa i ymchwilio rhagor i'r sefydliad hwn.

Ond yr oedd cynlleied o feddau Cymry yno ym Mynwent Trenton fel y meddyliwn nad Mynwent Rose Hill oedd hon, y bu un o reolwyr Amgueddfa Wymore wedi son amdani.

I lawr eto i Trenton i gael rhyw olau ar y mater. Yr oedd y llyfrgell ar gau tan ddydd Mercher. Hen siop fach, a bocseidiau o lyfrau yma a thraw dors y llawr a welais wrth edrych trwy wydr y drws.

Yn y diwedd holi am fynwent Rose Hill yn y llysyty a wnaethom; neb (o'r ddwy wraig oedd yno) yn gwybod am sefydliad Cymreig yn y cylch, ond dweud a wnaethon taw yn y pentre nesa(Stratton) ddeng milltir ymhellach i'r gorllewin, yr oedd Rose Hill, ar fryn uwchben y pentre, i'r gogledd, lle mae Beaver Road yn mynd allan i'r wlad.

Gweld ambell gyfenw Cymreig wrth edrych ar y rhestr gladdfeydd mewn hysbysfwrdd gwydrog wrth y fynedfa. Jones yn arbennig, ond doedd yr enwau cyntaf ddim yn rhyw Gymreig iawn. Eraill yn rhai Cymreig - rhai a anwyd yng Nghymru neu'r sefydliadau Cymreig yn America - yn ddiamau.

Felly dim ond rhyw ddyrnaid o enwau gwir Gymreig yn y ddwy fynwent. Efallai taw y rheiny oedd trigolion sefydliad Gwalia Deg.

Y bachan o Iowa sydd yn fy nhywys o gwmpas y sefydliadau Cymreig yn mynd i lawr i Stratton i gael hyd i ffon sefydlog am nad yw'r ffon poced yn gweithio yn y parthau hyn, wrth i mi fynd ar hynt cerrig beddau'r Cymry.

Bu'n siarad a siopwraig oedd, cyn gynted ag iddi ddeall yr oedden ni yn chwilio am 'Welsh cemetery' yn ffonio o gwmpas y pentre, a gofyn i'r hen famguod ble yr oedd y 'Welsh cemetery' yn union. Ofni yr oedd y bachan o Iowa ei bod wedi camddeall, a bod rhyw deulu o'r enw Welsh neu Welch yn y cylch.

Dilyn y traciau tywodlyd i'r de o'r pentref. Mae mynwent tua tair milltir i ffwrdd o Stratton, yn ol y siopwraig.

"Mae'n hawdd gwybod eich bod chi wedi mynd dair milltir am fod fferm bob milltir yn y pathau hyn, felly rhaid i chi fynd heibio i dair fferm."

"Ac y mae'r mynwentydd wedi eu hesgeulso ers blynyddoedd, ac ynchydig iawn o gerrig sydd yno; o bren y mae'r rhan fwyaf o farcwyr y beddau, a'r rheiny wedi hen golli'r enwau wedi eu paentio drostynt, a'r darnau pren wedi pydru ac wedi cwympo, ac felly er bod y mynwentydd bach hyn yn llawn beddau, mae'n ymddangos taw ychydig iawn o feddau sydd yno."

Dim arwydd cyfeirio o gwbl ar y lonydd hyn; ambell arwydd bach a rhif yr heol arno. Ar ben rhyw fryncyn dyma'r fynwent. Yn y cefn carreg crand ac arno WELCH. Ac yma ac acw STORM, CRAWFORD, a POWELL. Yr hynaf o gerrig y Pyweliaid yn ymddangos yn Gymreig - rhyw William Powell hyd y cofiaf (rhoir y lluniau ar ein gwefan kimkat.org yn yr wythnosau nesaf).

O Stratton, a mynwent y Pyweliaid, yn ol i Trenton ar yr hewlydd cefn, ac i Stratton unwaith eto ar yr heol fawr.

Taith fach trwy gornelyn gogledd-orllewin Kansas i Colorado. I Maes brwydr Beecher Island (ymladd eto rhwng y gwynion a'r Indiaid - manylion yn y wefan nes ymlaen), ac wedyn i bentref cyfagos, Vernon yw'r enw arno erbyn heddiw, ond Wales oedd ei enw yn y cychwyn cyntaf. Wedi ymweld a Wales (Wisconsin) a Wales (Iowa) - sefydliadau Cymreig. Ai un arall oedd hwnnw, wedi mynd yn anghof? Wrth deithio tuag at y pentref dyma weld y fynwent, ac i mewn a ni yn y car. Ac wrth ochr y lon ganol dyma gerrig beddau teulu o'r enw Wales.

Serch hynny, bu yno ambell garreg fedd ag enw gwir Gymreig arni.

Gwalia Deg

2008-09-15T16:32:00.000+01:00

Ar grwydr yn Nebraska ddoe. O Lincoln i lawr i Wymore, i Canolfan Gymreig y Gwastadau Mawr, sgwrs bach a Janey Rudder sydd yn bennaeth ar y ganolfan http://www.welshheritage.org/.

Yr iaith wedi hen ddiflannu, er iddi fod yn lled gryf yn y cylch gan mlynedd yn ol.

Ar ol noson mewn motel yn McCook, fe awn ymlaen at Trenton, lle bu (yn ol y son) pentre bach Cymreig (a Chymraeg) o'r enw Gwalia Deg. Dros ffin y dalaith wedyn i Colorado. Ar bwys Wray ar y map y mae lle (fferm?) o-'r enw Wales. Os bydd amser gennym bwrwn ni gip ar y lle hwnnw hefyd.

Sefydliad Cymreig Sir Clay, Iowa

2008-09-13T15:04:00.001+01:00

Y Bachan Main ar daith yn yr Unol Daleithiau, ar hynt yr hen sefyliadau Cymreig yn y Gorllewin Canol.

Bum i yn Spencer (talaith Iowa) llynedd i fwrw cip ar hen lyfr eglwys 1870-1915 a ysgrifennwyd yn Gymraeg ac sydd trwy ryw wyrth wedi goroesi ffawd pob llyfr eglwys arall yn y parthau hyn am wn i - coelcerth yn yr ardd gefn - ac sydd erbyn hyn yn yr Amgueddfa Parker yn y dref honno.

Hynny yw, yn Gymraeg hyd y flwyddyn 1913, pan ddaeth weinidog o Sais-Americanwr, a bu penderfyniad i gadw'r cofnodion yn Saesneg yn unig.

Fe wnes i luniau o'r 365 o dudalennau a chamera digidol, ac ers mis Awst llynedd yr wyf wedi bod yn trosi'r llyfr i'r Saesneg. Ddoe, yng nghwmni is-lywydd Cymdeithas Gymraeg 'Pont' (cymdeithas ym Marselona i hybu ymwybyddiaeth o'r iaith Gymraeg yn y wlad honno, ac i hyrwyddo'r Gatalaneg yn yr un modd yng Nghymru) cyflwynwyd y trosiad i guradures yr amgueddfa.

Capel o'r enw 'Pioneer Welsh Baptist Church' yn ol dogfen ei sefydlu (yn Saesneg). Eglwys yr Ymloeswyr (Bedyddwyr Neilltuol). Bu ar hyd at 64 o aelodau, a hynny heb son am eglwysi Cymraeg eraill yn y cylch. Heddiw nid oes gof am yr hen sefydliad, y carfanau o Gymry, Norwyaid, Almaenwyr, Americanwyr, ayyb wedi ymdoddi a'r elfen Gymreig o'u disgynyddion wedi mynd yn anghof.

Diwrnod mwll, hen gábinet a'r glaw

2008-07-12T22:30:00.000+01:00

Haul tanbaid am ddau o'r gloch.

Dydd Iau fu diwrnod taflu allan hen ddodrefn yn y gymdogaeth hon, ac wrth redeg i lan y tyle i Barc Güell yn y cyfnos ddau ddiwrnod yn ôl dyma weld hen gelfi o ryw siop fferyllydd wedi eu gadael ar bwys y cynwysyddion ysbwriel ar ben yr heol.

Hen gábinet plastig yn dal fy sylw. Hanner awr yn ddiweddarach, wrth ddychwelyd adref, mae'r cábinet yno o hyd. I mewn i'r fflat, i maes â throli plygadwy, ac o fewn chwarter awr, ar ôl brwydr i fynydd y staer serth a chul y mae'r cábinet yng nghyntedd y fflat. Gwacáu'r droriau, llwyth o bils ac eli a thabledi a hufen o Oes y Cerrig, ac ambell bryfyn bach, ac yn ôl i maes i'w rhoi yn y cynhwysydd, ac o bosibl achub y lamp ungoes a welais i ymhlith yr hen geriach ... ond erbyn hyn nid oes golwg ar y lamp, wedi hopian i ffwrdd ar ei hungoes.

Heddiw dyma roi golchad i'r cábinet, a rhoi'r droriau i'w sychu ar y bálconi yn llygad yr haul, a'u rhoi yn ôl yn y cábinet. Dim ond deg drôr oedd wedi eu gadael yn y celficyn - mae wyth ar goll.

A ydw i mewn gwirionedd yn ymofyn hen gwpwrdd plastig fel rhyw geg agored a bron hanner y dannedd yn eisiau?

Sut mae hi'n bosibl - mae hi'n 17.50 yn barod - rhaid rhoi dosbarth am 18.30. Achubaf ar y cyfle i redeg i Barc Güell am hanner awr - mae'n well gennyf ddwy awr neu ddwy awr a hanner yn y goedwig uwchben y ddinas, ond yr oedd yr haul yn rhy gryf y pnawn yma i fentro i maes.

Yr hen fonwr o'r fflat drws nesaf ar fin cyrraedd drws yr adeilad wrth i mi groesi'r trothwy a throedio'r palmant, ac yntau'n gofyn imi yn Gastileg am beidio cau'r drws.

Ateb iddo yn Gatalaneg fel bob tro - rwy'n synnu ei fod heddiw heb eillio, a'i ddillad braidd yn aflêr, ac y tro hwn y mae ganddo ffon wen. Heb ei weld ers pythefnos.

"Bydd storom o fewn ychydig," meddai dan chwerthin, "fe fyddi di'n wlyb domen os ei di i maes yn awr."

Yn wir, mae lliw dur ar yr wybren, sydd fel petai wedi disgyn i ben toeon y ddinas. Hanner awr wedyn yr wyf yn cyrraedd y fflat yn ôl, ac yn ymolchi ac yn newid fy nillad mewn chwinciad, a dyna'r fyfyrwraig yn canu'r gloch, wedi cyrraedd yn brydlon ar gyfer y wers. 18.30.

Cwyno am y gwres y mae hi, a'r mylltra; mae hi bron â llewygu, ac yn laddar o chwys. Ond serch bod yr awyr mor drwm a thywyll, nid yw hi'n credu y daw i law heno.

Awr wedyn dyma storom o luched a thyrfau yn ffrwydro yn union uwch ein pennau, a'r wybren yn hollti, a dwr y glaw yn pistyllu oddi fry.

A nid oes pall ar y glaw tan hanner nos - yr heol o dan y bálconi yn afon fach a'r dwr yn ysgubo i lawr y llechwedd i gyfeiriad y môr. Coeden ar y palmant ar yr ochr arall i'r heol wedi ymblygu a thorri yn ei chanol, fel petai'n ymgreinio o flaen y ddwy goeden o boptu iddi.

Y glaw yn colli nerth yn ysbeidiol, ond wedyn yn llifo eto fel dwr o biser.

Erbyn hyn mae hi'n hanner awr wedi hanner nos. Mae'r glaw wedi peidio ers deugain munud, ond mae'r heol yn dal yn wlyb, ac olwynion y ceir a'r bysus a'r loriau yn tasgu'r dwr oddiwrthynt wrth lamu i lawr y rhiw.

Ar y clwt o hyd

2007-10-20T15:24:00.000+01:00

Y post olaf ym mis Mehefin gennyf? Hen bryd imi ychwanegu rhyw bwt at y blòg 'ma, a chael dweud fy nweud cyn i'r iaith Gymraeg ddarfod o'r tir (newydd glywed am y cynllun i gau degau o ysgolion bach yng Ngwynedd).

Pum mis ymron ers i'r rhan fwyaf o'm heiddo gael ei chludo i storfa yn La Pau ym mhen arall y ddinas, a dim lle sefydlog gennyf i fyw, ond yn hytrach llawr y stafell fyw neu wely rebel yn nhy^ ambell ffrind.

Ond o ddechrau Tachwedd ymlaen mae'n debyg y bydd gennyf fflat bach ar bwys Parc Güell, ond dyn w^yr sut caf i ddigon o'r hen bres 'na i dalu'r rhent.

Gan fy mod yn hunangyflogedig mae'n hynod o anodd argyhoeddi perchnogion fflatiau neu ystafelloedd sydd ar rent fod gennyf incwm rheolaidd a bod modd imi dalu'r rhent bob mis yn ddi-ffael. Ac y mae pob hawl iddynt fod yn ddrwgdybus, am nad oes gennyf incwm rheolaidd...!

Ond trwy help ffrind mawr imi yr wyf wedi cael hyd i le dros dro, heb fod yn rhaid imi amlygu cyfrinachau fy llibreta (llyfr cyfrif y banc), sydd wedi bod ar ei gythlwng ers bron blwyddyn.

Hefyd, o dipyn i beth yr wyf wedi camu i mewn unwaith eto i fyd y rhyngrwyd ar o^l pum mis o fod mewn paith dirithfyd - "y neb a fyddo â'i heiddo mewn storfa a'i caiff ei hun yn ddigyfrifiadur" ys gwetws yr hen air. Diolch byth am y siopau rhyngrwyd a ffôn yn eiddo i'r De-Americanwyr a'r Pacistaniaid yn y ddinas yma, yn sgîl y mewnlifiad enfawr o weddill Ewrop ac o'r Trydydd Byd dros y ddegawd ddiwethaf. Felly ambell dro i'r siopau hyn, ond o dalu 60 sent (40 ceiniog) am bob hanner awr, mae'r llogell gryn dipyn yn ysgafnach ar ddiwedd y mis.

(Bydd rhaid imi so^n am y mewnlifiad newydd hwn rywbryd yn y blòg yma o safbwynt brodorion Catalonia - poblogaeth y wlad wedi cynyddu 25% o'r herwydd mewn cwta ddegawd , o 6 miliwn i 7.5 o filiynau - ac am yr effeithiau ieithyddol dibryd sydd yn bod yn ei sgil. Yr oedd y Gatalaneg oedd yn dechrau ymgodi eto yn y nawdegau ar ol deugain mlynedd o unbennaeth Castilia, y mewnlifiad enfawr cytaf, hefyd o ryw 1.5 miliwn o bobl, y rhain o barthau Andalwsia yn arbennig, ac ugain mlynedd o ffug-ddemocratiaeth - wedi ei thaflu i lawr unwaith yn rhagor. Pa fodd y bydd y Catalaniaid yn delio â hyn? A fydd eu hymateb yn dwyn ffrwyth? Neu a fydd gostyngiad cyson yn nefnydd yr iaith yn parháu?)

Yr wythnos yma: dydd Mercher - modem o siop Vodaphone Heol y Groeslin (La Diagonal) ar gyfer soced USB (120 ewro + 60 ewro am gerdyn 1GB); dydd Iau - hen gyfrifiadur ail law o siop yn Carrer Floridablanca (280 ewro), ac iddo ddisg caled 80 Gb, a Windows XP a rhaglen Office ynddo o hyd - felly am bris cyfan o 460 ewro (300 o bunnoedd) dyma gael y cyfle i wastraffu pnawn cyfan o flaen y sgrîn yn gwibio o wefan i wefan ac yn ysgrifennu eto yn y blòg yma.

Neges o fforwm Catalaneg

2007-06-11T21:45:00.001+01:00

O’r fforymau Catalaneg:

MB diumenge, 10 de juny de 2007 a les 14:44

“Avui a La Vanguardia fa un comentari sobre la crisi de Caprabo, com a causes principals una mala direcció i una politica de compres errada

Heddiw sonia (papur newydd) La Vanguardia am argyfwng (cwmni archfarchnadau) Caprabo; rheolaeth ddrwg a phólisi cyfeiliornus prynu (archfarchnadau eraill)

Però La Vanguardia gens sospitosa de catalanista tambe explica que els va afectar i molt el boicot als seus supermercats de fora de Catalunya

Ond mae La Vanguardia, (papur) na ellir byth ei gyhuddo o fod yn Gatalaniadd, yn esbonio hefyd i’r boicot oedd ar ei archfarchnadau tu allan i Gatalonia wedi cael effaith gryf iawn ar (y cwmni)

Quan collons apendràn els nostres empresaris? si es volen expandir que ho facin per Europa, pero no per la puta Espanya!!!”

Pryd ar glawr daear dysgiff ein pobl fusnes? os y^n nhw am ymestyn (ffiniau tiriogaeth eu cwmnïau) eu bod yn wneud i gyfeiriad Ewrop, ac nid i gyfeiriad y Sbaen ddiawl ’na.

____________________________________________

Mae cwmni Caprabo yn perthyn i pobl fusnes sydd ynghlwm â Convergència i Unió, plaid ranbarthol Gatalanaidd, sydd yn erbyn annibyniaeth i’r genedl.

Ar y dechrau, bu gan y cwmni hwn bólisi o darparu nwyddau yn yr iaith Gatalaneg yn ei siopau yma yng Nghatalonia, ond ers blynyddoedd y mae’r Gatalaneg yn ildio i’r Gastileg. Potaid gwydr o ffa - yn Gatalaneg un wythnos, a’r wythnos wedyn heb un gair o Gatalaneg ar y label. Macynau papur, paceidiau o goffi, enwau’r ffrwythau ar y stondin ffrwythau - o un i un dros y blynyddoedd mae iaith y bobl drws nesa wedi disodli’r Gatalaneg.

Llwyddodd y cwmni yng Nghatalonia o achos ei gymeriad Catalanaidd; ac felly y cam nesaf ‘naturiol’ oedd fentro i’r Gwledydd Castileg (“Sbaen”), ac ymaddasu i’r farchnad newydd. Yn awr nid oedd yn “gwneud synnwyr i ddal ymlaen â’r Gatalaneg mewn marchnad ‘genedlaethol’ ”. Nid oedd yn bosibl hyd yn oed gwneud labeli dwyieithog - am na fyddai pobl Castilia yn eu prynu pe byddai’r un gair o Gatalaneg i’w weld ar y cynnyrch. Felly dyma ddefnyddio Castileg yn unig.

Fel y grwpiau Cymraeg a gafodd sefydlu ei hun diolch i’w dilynwyr Cymraeg, ac yna’n cefnu ar y Gymraeg a mynd i ddiddanu’r Saeson.

Ond y tu allan i Gatalonia nid yw’r Catalaniaid eu huniain - heb sôn am eu hiaith - yn cael fawr o barch, a llawer o bobl yn y gwledydd Castileg yn boicotio popeth ddaw o Gatalonia. Er i Caprabo geisio guddio ei fod yn gwmni o Gatalonia, lwyddodd mo’r dacteg hon.

Mae’r papur La Vanguardia yn bapur Castileg ei iaith ac yn hoff newyddiadur y rhanbarthwyr Catalanaidd, sydd yn meddwl bod yr iaith Gatalaneg yn iawn ar y parth neu mewn bárbiciw, ond ddim yn addas at bethau seriws, fel y wasg.

Mae’r cwmni Caprabo wedi gorfod gwerthu llawer o’i ganghennau i gwmni o Wlad y Basg yn bennaf, Eroski.

A La Vanguardia, tan ffyddlon i’r genedl Gastilaidd drws nesa, yn sôn am y boicot fel un o’r rhesymau i’r cwmni losgi’i fysedd yn nhiroedd y Castiliaid..

Rhagor o rasus

2007-05-22T21:11:00.000+01:00

Wel, dyma ddyrnaid o rasus eraill ar fy nghyfri.

29 Ebrill. Olivella-Margalló (18km). Y mawredd! Mewn gwarchodfa natur, ar hyd heolydd pridd, lan a lawr y llechweddau fel car yn cdi a disgyn ar draciau ffigar-êt.
1 awr,.33 munud (hynny yw, muned) 2 eilad.
5 munud.11 eiliad y cílomedr.
http://www.atletisme.com/classificacions/olivella/

1 Mai. El Papiol. Storm o luchede a thyrfe - ond yn wyrthiol, y glaw yn peidio ar gyfer y ras, ac ailddechrau wrth i'r rhedwyr olaf gyrraedd y terfyn.
50 munud.
5 munud 0 eiliad y cílomedr.
http://www.esportbasedelpapiol.com/castellano/cursa/index.html

6 Mai. Ras y Corte Inglés, Barcelona. 53,000 o bobl os cofiaf yn iawn (neu yn hytrach, 52,000, a mil o gw^n wedi eu cofrestru ar gyfer y ras - pob un â rhif rhedwr ar ei gefn)
https://www.elcorteingles.es/hoy/cursa2007/paginas/catalan/presentacion.htm

13 Mai. Nou Barris 10km. Dim ond dair gorsaf fetro o'r fan hyn. Handi iawn.
43 munud 50 eiliad.
4 munud 23 eiliad y cílomedr.
http://www.atletisme.com/classificacions/noubarris/

20 Mai: Collserola 13.6km. Hm. Dipyn o ddringfa. A'r esgynfa fach reit ar ddiwedd y ras - wel, dyna dric creulon.
1 awr 4 mund 7 eiliad.
4 munud 43 eiliad y cílomedr.
http://www.atletisme.com/classificacions/cerdanyola/

etholiadau lleol 27 Mai 2007

2007-05-20T00:22:00.000+01:00

Y cerdyn pleidleisio wedi cyrraedd. Wythnos i heddiw y mae etholiad ar gyfer cyngor dinas Barcelona.

Ymhen saith awr a hanner y mae ras 13.5 km gennyf yn nhref Cerdanyola. Dyma ddigon o wastraffu amser yn ceisio llwytho delwau heb fawr o lwyddiant. Tybed a fydd y rheini yn diflannu hefyd cyn imi gael cyfle i bostio'r tudalen hwn?

Colli'r fflat a rhedeg rasus a phethau dibwys eraill

2007-04-23T22:00:00.000+01:00

Ar fin cael fy nhroi allan o'r fflat yr wyf wedi byw ynddo ers 18 mlynedd. Esgus arall dros beidio ag ysgrifennu yn y blog hwn am y misoedd nesaf.

Llwyth o bethau wedi cael ei daflu i'r ysbwriel - newyddiaduron a chylchgronau Catalaneg a Basgeg yn bennaf hyd yn hyn. Y llyfrau yn cael eu cludo o dipyn i beth dros y ddinas ar y metro i'w gadael mewn fflat ffrind. Ond dim ond rhyw ddeg blychaid yw'r terfyn eithaf ganddo, mae ganddo yntau hefyd gasgliad anferth, ac rhy ychydig o le i roi llety i ragor ohonynt.

Bydd rhai o bosibl i mynd i seler laith mewn pentre yn sir La Noguera, ac eraill mewn hen stordy metal sgrap yn sir La Maresme. A chysgu ar soffa yma a thraw bydd fy hanes dros y misoedd nesaf, mae'n debyg.

A bydd atalnod llawn ar Wefan Cymru-Catalunya am y tro - prosiect tîm bychan ohonom (sef y fi yn y pen draw).

Ym mis Ionawr fe'i caewyd (a'i diddymu yn y fan a'r lle! heb roi cyfle i mi ei harbed yn ei chrynswth) gan y cwmni yn yr Unol Daleithiau oedd yn ei chynnal yn rhad ac am ddim fel prosiect addysgol, wrth iddynt sylweddoli ei bod mewn dwy iaith 'anhysbys' (chwedl hwythau), sef y Gymraeg a'r Gatalaneg; a bod y tudalennau Saesneg ynddi yn llawn 'elitist trivia' (cyfeirio at yr adran ar enwau Cymraeg wedi eu hanelu at Americanwyr yn bennaf yr oeddynt, rw i'n meddwl).

Wedi i ni apelio yn erbyn colli'r wefan, ac yn gorfod ailanfon atynt grynodeb o amcanion a natur y wefan, dyma gael cyfrineiriau newydd ganddynt a chaniatâd i'w rhoi yn ôl ar eu gwasanaethydd.

Ond bu'n well gen i bori mewn cae diogelach, ac erbyn hyn fe'i ceir yn www.kimkat.org - gwefan glytiog ar hyn o bryd, wrth i mi geisio ei dodi at ei gilydd unwaith yn rhagor.

Yn ddiweddar rw i wedi bod yn ychwanegu at y swmp o destunau Cymraeg ynddi. Ond o achos yr oriau benbwygilydd y mae rhaid eu treulio i roi testun ar ffurf HTML (copïo'r testun air am air ar y cychwyn, cyn cael gafel mewn sganer bum mlynedd yn ôl; neu ei sganio a chywiro'r sganiad), yr wyf erbyn hyn yn dodi sganiad amrwd arlein, a delw o'r tudalennau gwreiddiol sydd wedi eu lletya yn wasanaethydd ImageShack, am ddim.

Gobeithio pan fydd gen i dipyn o amser gallaf dwtio dipyn ar y sganiadau, sydd yn frith o wallau am i'r rhaglen OCR fethu â chydnabod llawer o'r llythrennau; ar ben hynny, mae'n dryfrith o sumbolau annymunol ac annisgwyl &@#"º."+`´>/¬¡ ayyb.

Y perygl yw gall ImageShack ddiflannu dros nos. Ond dyna, mae'n rhoi oes newydd am y tro i hen lyfrau Cymraeg anghofiedig, nes marw ImageShack yn sydyn ddydd a ddaw.

Dyddiau du (di-do dros fy mhen) o'm blaen, ond gobeithio "superar aquest tràngol" (dod allan ohoni) yn fuan.

Yn y cyfamser, bydda i'n dal i redeg rasus 10km a hanner marathonau ar y penwythnos.
Ddoe, fe es i lan ben bore i Girona ar gyfer yr hanner márathon.

Hanner Márathon Girona 22 Ebrill 2007
Safle: 127
Amser: 1 awr, 31 munud, 48 eiliad.
4 munud 22 eiliad bob cilomedr.

Hanner Márathon Igualada 15 Ebrill 2007
Safle: 198
Amser: 1 awr, 38 munud, 47 eiliad.
4 munud 41 eiliad bob cilomedr.

Saith munud yn gynt na’r wythnos flaenorol.
Y ddysglaid o de coch gefais i frecwast wedi achosi’r cyflymu hyn, yn sicr iawn.
Fe yfa i ddwy ddishgled y tro nesa.

Ambell Sais ar heolydd Girona, ac wrth fy ngweld yn fy fest â'r Ddraig Goch drosti dyma mhw'n gwaeddi nerth eu pennau 'Up the Welsh!', 'Come on Wyles!', 'You're nearly there, Wales!' (y gwaedd olaf braidd yn gamarweiniol - dim ond 3km yr oedden ni wedi eu rhedeg - dros 18km o'm blaen eto nes cyrraedd y derfynfa).

Ond yr hyn oedd ganddynt oedd mewn gwirionedd - "Come on England, let's show Johnny Foreigner!". Er diffyg gwell, "Come on Wales / Wyles."

Rhai oedd wedi dod drosodd am y penwythnos â Ryanair oedden nhw mae'n debyg, ac yn crwydro o gwmpas mewn niwl alcoholaidd, heb fod yn rhyw siwr iawn ai ym Mhrag ynteu Calais ynteu Amsterdam yr oeddynt.

Gan fod rhyw hanner poblogaeth Catalonia erbyn hyn yn fewnfudwyr o Gastilia, neu disgynyddion iddynt, a'r mwyafrif llethol yn llwyr wrthod yr iaith Gatalaneg, ac yn gwrthwynebu dymuniad y Catalaniaid (y rhan fwyaf o'r Catalaniaid o leiaf) i beidio colli eu hunaniaeth fel cenedl, penderfynais ddangos y faner, yn fetafforaidd ac yn llythrennol. Dyma ofyn i ffrind binio baner y Gatalonia Rydd ar gefn y crys, i gadw'r fflam ar gynn.

Roeddwn i'n synnu clywed cymaint o Gastileg ymhlith pobl ifanc yn Girona. Mae'r iaith Gatalaneg i fod wedi wrthsefyll y llanw Castileg yno, ond dyna - hyd yn oed yn Girona, un o geyrydd olaf yr iaith gynhenid, mae iaith y Castiliaid yn ennill parch ac yn dechrau disodli'r Gatalaneg.

Calendr rasus

29 Ebrill. Y dewis yw (1) marató d'Empúries, neu 10km d’Empúries; (2) Olivella-Margalló (18km) (3) aros ar y soffa (os bydd gen i soffa)
6 Mai. Ras y Corte Inglés, Barcelona.
13 Mai. Dewis o dair: Cardedeu 10km, Nou Barris 10km, Solsona 10,8km
20 Mai: Dewis o dair: Tossa de Mar 10km; Collserola 13.6km, Berga - marató
27 Maig: Dewis o ddwy: Badalona 10km; Arenys de Mar 12km.

Y FYFYRWRAIG GOLL

2007-01-20T23:01:00.000Z

GWENER 19 IONAWR 2007-01-20

O’r diwedd rw i’n graddol ddod yn ysgrifennwr rheolaidd yn y blòg hwn - er bod ryw bum mis neu chwe mis o fwlch rhwng pob cyfraniad. Meddwl nad oedd neb yn ei ddarllen yr oeddwn, ond ar ôl symud y Blòg i’m cyfrif Google heno dyma weld bod ambell sylw yma a thraw - a’u hysgrifennwyd dros flwyddyn yn ôl o bosibl.

Fy sefyllfa ariannol yn dechrau fy mhoeni. Dim ond i dalu’r rhent ac i dalu’r “drwydded waith hunan-gyflogedig” mae rhaid i mi ennill 30 iwro bob dydd o Lun i Wener - a 30 arall ar ben hynny am foethusion fel bwyd, tocynnau metro, treth incwm, ac ati. A dyna leiafswm. Rhaid dechrau mynd ar hynt mwy o ddosbarthiadau yr wythnos nesa. Ond dyna wedais wrthyf fy hun yr wythnos diwethaf - a phob wythnos ers misoedd. Hm. Ond y tro hyn rw i o ddifri. Efallai. Mae'n rhy gysurus peidio chwilio am fwy o waith.

Dosbarth gennyf y pnawn yma am ddwyawr - wel, dyna ambell iwro yn yr hosan-dan-fatres. Rhyw awr o baratoad - dosbarth Saesneg i feddyg, ac wrth edrych ar bapurau newydd Gwlad y Sais ddoe ar y rhyngrwyd gwelais ryw erthygl ddiddorol a ellir bod o ddiddordeb iddo - goryfed gan ferched mewn haenau cymdeithasol uwch yng ngladwriaeth Lloegr. Gwneud hefyd addasiad o gwis gwybodaeth gyffredinol a wnaethpwyd gennyf ar gyfer dosbarth ddoe.

Wrth imi rhoi’r copsi ar y cwbl, dyma alwad ffôn gan y myfyriwr - bydd yn ymadael â’i swyddfa’n hwyrach na’r disgwyl, a chyrraedd hanner awr ar ôl yr amser arferol. Hanner awr. A’r haul yn disgleirio’n braf, a’r wybren yn las las, a naws wanwynol i’r pnawn (canol mis Ionawr? ie, dinas Barcelona yw hon, mi wn, ond hyd yn oed yn y fan hyn dylai mis Ionawr fod yn oer!) a’m cit rhedeg wrth law, dyma ei dynnu amdanaf ac ymhen munud yr wyf i maes o’r ty^ yn gwibio i lan Heol Padilla, a ddeg munud wedyn yn croesi’r bompren ar draws yr hafn lle bu’r hen gwar ar ystlys y bryn.

I lawr i Fwlch Carmel (geto Castileg, llawn llanciau a llancesau o dras Andalwsaidd a’i sumbolau Castilaidd - baneri Castilia (“España”), crysau-T tîm pêl-droed Castilia (“España”), llun tarw ar eu beiciau modur a’u ceir), ar draws y groesfan zebra fwyaf peryglus yng Nghatalonia o bosibl, ar hyd y llwybr i glwyd gefn Parc Güell. Dyma hanner ffordd.

Disgyn trwy’r parc, sleifio rhwng carfanau o dwristiaid - y rhai mwy anturus, sydd wedi penderfynu cerdded y llwybr igamogam i ben ucha’r parc - ac ymhen hanner awr dyma fi yn ôl yn y fflat. Dim golwg ar y myfyriwr eto, shwt.

Efallai na ddylwn i alw ‘y myfyriwr’ arno - mewn gwirionedd, cyfaill mawr yw e, ac rw i’n amau ei fod yn mynnu cael dosbarth Saesneg wythnosol - am ei fod yn siarad yr iaith fain yn wirioneddol dda - i’m cadw rhag mynd ar fy mhen i garchar y dyledwyr.

Y dosbarth yn sw^n driliau niwmatig wrth i’r cwmni trydan torri twll o dan ffenest y fflat - gerllaw y mae hen ddísgotec a geuwyd ryw flwyddyn yn ôl, rhyw fath o isorsaf sydd uwchen eu twll. Gallwn ofyn iddynt i beth y maent yn ei wneud, ond rw i’n ameu na fyddant hwythau’n gwybod hefyd.

Ar ganol y wers dyma alwad ffôn gan ryw ferch ifanc sydd yn awyddus i ddysgu Cymraeg. Yr oedd wedi gadael neges yn llyfr ymwelwyr ein gwefan dros y penwythnos. Atebais bod gennym ddosbarth bob nos Wener mewn bar am 21.30, am ddim. Galw yr oedd i ofyn sut mae cyrraedd y bar hwnnw - nid oedd wedi sylweddoli imi anfon cyfeiriadau mewn ebost ati tua hanner dydd.

Ar ôl tipyn dyma’r drilwyr yn diflannu i rywle i gael sbel; ninnau wedyn yn fynd i gaffi heb fod ymhell i sgwrsio yn iaith Hengist.

I lawr i’r dre am chwech - mae dosbarth arall i fod gennyf, ond yr oedd y myfyriwr yn teithio i bob rhan o wladwriaeth Castilia, weithiau dwy daith yr wythnos, ar ddiwedd mis Medi meddai - ffonia i di ymhen pythefnos i drefnu’r dosbarth nesaf.

Bedwar mis wedyn, cefais i’r alwad - ond neges wedi’i recordio, dim rhif ei ffôn boced. Mae’r rhif ffôn gennyf mewn llyfr cyfeiriadau mewn rycsac a gollwyd gan gwmni Easyjet wrth imi deithio o Farselon i Lerpwl ym mis Hydref.

I lawr i far eu rhieni yng nghanol y dref - un o’r ychydig farau yn y ddinas lle y mae’r perchnogion yn medru siarad Catalaneg - ond yr oedd ar gau. I fflat T i ladd dwy frân â’r un garreg, ond dim ateb. Siwrnai saethug - ond cyfle i roi glynnynau o blaid y Gatalaneg yma a thraw - jobyn bach y dylai’r Catalaniaid ei wneud, ond gan nad oes bron neb o’r llwyth Gatalanaidd yn ymgyrchu’n ymarferol dros yr iaith, rw i’n sefyll yn y bwlch iddynt.

Paratoi’r wers Gymraeg - ac i lawr i’r bar am hanner wedi naw. Mae’r ferch wedi dweud y bydd ffolder y brifysgol yn ei llaw ganddi. Wrth i mi gyrraedd tu faes y bar, rw i’n sylwi ar ferch wrth fwrdd ar ei phen ei hun; ond cyn cael mynd i mewn dyma weld y myfyriwr ‘C’ yn dod i lan yr hewl â cherddediad penderfynnol. Gofyn y mae ydi ei wejen ‘G’wedi cyrraedd - a’r foment honno dyma hi’n rowndio’r cornel ac yn esgyn yr hewl hefyd o’r un cyfeiriad. Ond wrth droi i fynd i mewn i’r bar, mae’r ferch wedi diflannu - ai hi oedd y fyfyrwraig newydd?

Mae’r twywdd mor fwyn fel yr ydym yn eistedd y tu faes i’r bar, wrth un o’r bordydd palmant - ond tua hanner awr wedyn dyma’r tymheredd yn gostwng, ac felly dyma ni’n llochesu yn y bar.

Ond ar ôl gorffen y wers a dod allan ychydig ar ôl un ar ddeg, yr oedd y tymheredd wedi ennill yn ôl y graddau a gollwyd gynt.

Mis Ionawr? Ar ôl dychwelyd i’r fflat, agor y ffenest led y pen, a fy rhoi fy hun o flaen sgrîn y cyfrifiadur gweld ei bod yn “23:30 Friday 19/01/2007”. Wel, gan nad oes eto pedwar mis ar bymntheg yn y flwyddyn, nid y dydd cyntaf o fis 19 mohono. Ie, canol Ionawr yw hi..

Ond beth ddaeth o’r ferch oedd yn awyddus i ymuno â’r dosbarth, tybed?

2006-08-04T01:19:00.000+01:00

Dydd Iau 3 Awst 2006

Bu raid imi dreulio rhai dyddiau yn Lloegr yr wythnos diwethaf. Ar ôl cyrraedd yn ôl o Faes Awyr John Lennon (“uwch ein pennau yr wybren yn unig” - above us only sky) dyma weld nodyn wrth y ffôn - R. wedi galw, wedi mynd i’r caffi o flaen Ysbyty Sant Pawl ddydd Iau yn y bore ond ar ôl awr wedi dychwelyd adref. Mae R. yn astudio Cymraeg, ac yr wyf yn rhoi gwers fach iddo bob wythnos yn y caffi hwnnw - ar dydd Llun. Mae’n wir i ni ei wneud ryw ddydd Iau yn ddiweddar - ond pam daeth e ddydd Iau diwethaf?

Ceisio ei ffonio sawl tro - weithiau y mae llais yn dweud yn Gastileg bod y ffôn poced ddim yn derbyn galwadau; ar adegau eraill, mae’r llais yn gorchymyn i mi adael neges ar ôl y bîp.

Bydd rhaid i mi ddweud wrtho fod neges y cwmni ffôn yn Gastileg - ni fydd yn rhyw fodlon ar hynny. Yn niffyg gorchymyn croes, y Gastileg biau hi ym myd masnach Catalonia. Ar ôl llythyru / ebostio / ffonio â gofyn / deisyf / bygwth mae modd cael i gwmni masnachol arfer iaith briodol y wlad hon - nes i chi droi cefn, a dyma’r Gastileg yn disodli’r Gatalaneg unwaith eto, a mae rhaid dechrau’r frwydr o’r newydd.

Ond er gwaethaf y negeseuon am iddo fy ffonio, nid oes yr un alwad ganddo ataf. Yr wyf yn lled gofio iddo ddweud nad yw’n gwrando ar y negeseuon yn aml, neu yn eu gwaredu heb wrando arnynt (i arbed amser, chwedl yntau).

Nos Fawrth - nodyn arall wrth y ffôn. R. wedi galw. Truca’l - rho alwad iddo.
Neges arall - beth am gwrdd yfory - dÿdd Mercher - yn y caffi hwnnw?

Wyth o’r gloch y bore - galwad gan R. Na, nid oedd wedi derbyn yr un o’m negeseuon. Sut hynny felly? “Quin número has trucat?” Yr wyf yn darllen y rhif ffôn sydd yn y llyfr nodiadau. “Wel nid dyna’r rhif bellach,” daw’r ateb.

Mewn gwirionedd mae sawl rhif ffôn poced wrth enw R. yn fy llyfr nodiadau. Y mae R. yn byw yn yr oes o’r blaen, cyn i’r ddinas hon ddod yn gyrchfan i fân-ladron o bedwar ban byd. Nid yw’n gafael yn dynn yn ei eiddo wrth grwydro’r ddinas. Ac y mae ei eiddo yn ffarwelio ag ef.

Yr wyf wedi rhoi llinell trwy bob un o’r ffonau a dducpwyd oddi arno. Ond am ryw rheswm yr wyf wedi roi llinell trwy y rhif cyfredol, gan adael rhif y ffôn diwethaf a gipwyd.

Aeth R. i siop i brynu batri i’r ffôn bwy ddydd, ac wrth ei roi ar y cownter dyma Indiad bach o Dde América yn gadael i gwpwl o ddarnau arian gwympo i lawr, a gofyn i R. a oedd yn eu gweld ar lawr, ac ar ôl dynnu sylw R. oddi ar ei ffôn, dyma’r lleidr yn mynd o’r siop a’r ffôn yn ei boced.

Yr ydym yn trefnu cwrdd yfory i sôn am - wel, am daith i Eisteddfod Abertawe. Ond nid mor hawdd â hynny yw’r mater. Nid oes gan R. yr un senten goch. Mae ychydig o dâl diswyddo gennyf ar ôl colli fy ngwaith yr wythnos diwethaf - digon i fyw arno am y tri mis nesaf, er fy mod yn gobeithio cael swydd arall cyn i’r arian ddiflannu. Cynnig rhoi benthyg pres i R. - fe all roi’r arian yn ôl ymhén blwyddyn neu ddwy.

Heno cawn gyfarfod gyda’r Capten - mae yntau hefyd yn awyddus i fynd i’r Eisteddfod.

És un època de vaques flaques per a nosaltres enguany. Mae’n lled fain arnom eleni (“mae hi’n adeg buchod tenau”). Os awn i yno eleni, bydd rhaid cadw careiau’r pwrs yn dynn. Oes modd hala wythnos yno heb wario mwy na 500 o ewroaid - taith ddwyffordd o’r Gwledydd Catalaneg, talu am le i babell am wythnos yn y maes pebyll, mynd i’r Maes bob dydd, cael tamaid o fwyd bob hyn a hyn, ac ambell i beinten i R. a’r Capten? Ac efallai rhyw lyfr neu ddau.

Deg o’r gloch y nos, yn annedd y Capten felly.

2006-07-25T01:41:00.000+01:00

Hanner awr wedi un y bore (hanner awr wedi dau yma) ac yr wyf yn hala neges at faes-e. Rhy dwym i gysgu - mae'r ddinas hon fel ffwrn o hyd, bum awr ar ôl machlud haul. Ymhen dau ddiwrnod - ddydd Iau - fe fydd y tywydd yn torri, a'r tymheredd yn gostwng rywfaint, yn ôl y radio heno.

Mae un o'r edefynnau ym maes-e yn hynod o ddiddorol, yn sôn am eiriau Cymraeg a ddaeth o'r Saesneg sydd wedi diflannu o'r iaith honno erbyn hyn. Dyma fy mwt o neges heno:

http://maes-e.com/viewtopic.php?p=293266#293266

Postiwyd: Maw Gor 25, 2006 1:34 am
Mae llawer o sôn am "nesh" ar dudalen tafodiaith De Swydd Efrog
http://www.bbc.co.uk/southyorkshire/content/articles/2005/08/16/voices_sywords_feature.shtml

Gair arall o'r Saesneg yn y Gymraeg nad yw'r Saeson yn ei arfer yw'r gair "clem"

GPC t. 496, yn Saesneg "clem" = feis; band haearn; amrywiad ar "clam".
Yn y De (ag yn Arfon) = "gafael, amgyffred, crap, syniad"

Stag e ddim clem shwt ma gneid dim.

Yn Saesneg yr oedd "clem" arall, amrywaid ar "clam" = newynu, dihoeni o ddiffyg bywyd
1 (Gogledd) newyn - mae hi wedi mynd yn glem ar y defaid
2 (De) cleme = ystumiau
Paid gneid hen gleme fel na

Wrth sôn am y gair "crap", daw'r gair Saesneg (= sothach; cachu) o "crappe" (1400+) = us, o air Iseldireg. Ond nid yr un gair â'r crap Cymraeg mo hwn - "cal crap ar rÿwbeth", dod i amgyffred rhywbeth. Yn ôl GPC t. 580, o'r Saesneg 'grab' mae hwn yn ôl pob tebyg.

Dyddlyfr y Bachan Main

2006-07-21T00:26:00.000+01:00

Iau 20 Gorffennaf 2007

Diwrnod crasboeth arall heddiw.
Dosbarth heno wedi ei ganslo - cefais alwad ffôn o rÿw le yn y ‘país veí’ (y wlad ddrws nesa, sef Castîl Fawr, neu yn ôl y Castiliaid, Sbaen) - byddai’r awyren yn cyrraedd yn rhy hir iddo allu gyrraedd adref mewn pryd.

Ac er bod digon o waith y mae rhaid imi ei wneud, halais i bum awr yn llunio map lled anghelfydd o Eisteddfodau Cymru er 1861.

http://www.theuniversityofjoandeserrallonga.com/kimro/amryw/1_cymru/07_cymru_eisteddfodau_ers_1861_2515k.htm

Mercher 19 Gorffennaf 2006
Diwrnod prysur. Dwy awr o ddysgu Saesneg mewn cwmni heb fod ymhell o Plaça de Catalunya. Dim ond dau o grw^p o ddeg - y lleill yn rhy frysur i ddod heddiw.

I'r pwll nofio ar ôl y wers - cerdded i lan ar hyd Passeig de Gràcia. Fel aelod o Plataforma de la Llengua y mae tipyn o waith imi ei wneud wrth rodio'r rhodfa, a mynd heibio'r i'r arwyddion lu uniaith Gastileg.

http://www.plataforma-llengua.cat/nova/img/material_grafic/adhesius/43.gif

(Plataforma de la Llengua = Cymdeithas yr Iaith Gatalaneg, neu un ohonynt, ysywaeth - mae'r Catalaniaid yn tueddu i wastraffu eu hegni a'u hamser trwy beidio a chyd-weithio, a chodi cynnen gyda’i gilydd am bethau dibwys)

Am bump i adeilad Titanicaidd yr undeb llafur, Comissions Obreres de Catalunya. Problemau am gytundeb gwaith gen i - neu yn hytrach diffyg cytundeb gwaith - mae gormod o gwmnïau yma yn cymryd mantais o weithwyr o wledydd eraill gan feddwl na fyddant yn cwyno am sefyllfa anghyfreithlon, neu yn gwybod eu bod yn anodd iddynt gwyno os nad yw pob darn bach o bapur y mae ei eisiau i fod yn "fewnfudwr cyfreithlon" wedi eu hel at ei gilydd ganddynt, neu unwaith y mae'r casgliad yn gyflawn, eu bod yn dal yn ddilys ganddynt. Mae'r mater hwn wedi bod yn nwylo cyfreithwyr ers pum mis - fe ddaeth yr achos ger bron y barnwr yr wythnos diwethaf. Rhaid iddo benderfynnu a yw gweithiwr sydd yn gweithio i ryw gwmni yn "gyflogedig" neu yn "hunangyflogedig". Yn ôl y sibrydion mae'r barnwr wedi derbyn safbwynt cyfreithiwr yr undeb llafur - ni all cwmni fynnu bod eu gweithwyr yn "hunangyflogedig". Felly gallwn ddisgwyl cytundeb gwaith gan y cwmni cyn hir - os nad ydynt yn fy rhoi ar y clwt am fynd â'r achos i'r llys.

http://www.ccoo.cat/index2.htm

Dosbarth Cymraeg yn y nos - tua blwyddyn yn ôl, ar ôl ysgrifennu rhy sylw ar fforwm Catalaneg,

http://www.racocatala.cat/

cefais neges gan Gatalaniad yn gofyn a wyddwn i am rywun oedd yn rhoi gwersi Cymraeg. Yn y diwedd daeth tri at ei gilydd i wneud dosbarth gen i - tri myfyriwr yn eu hugeiniau cynnar, dau o Gatalonia, ac un o Galisia yn wreiddiol. Wedyn daeth P i'r grw^p, Catalaniad tua 45 oed oedd yn gwybod ambell air Cymraeg. Cafodd wybod am y dosbarth ar ôl siarad â ni yn y stondin Gymraeg a osodwyd gennym yng Ngw^yl y Llyfrau a gynhelir ar Ddiwrnod Nawddsant Catalonia, Sant Siôr. Ond diflanood ar ôl dwy wers, a rw i heb glywed ganddo ers deufis. A myfyriwr arall yn symud i ffwrdd i weithio mewn pentref lan yr arfordir dros yr haf.

Gêm nadroedd ac ysgolion yn y Gymraeg am y rhan fwyaf o’r wers heno - cardiau bach â brawddeg yn Gymraeg ar un ochr a’r Gatalaneg ar y llall.

Mawrth Gorffennaf 18
Dim gwaith heddiw - efallai bod gwyliau gen i'n barod. Dosbarth gen i yn y pnawn, ond y myfyriwr ar daith. Mae'n awgrymu gwneud y dosbarth ddydd Iau. Na, mae’r gwyliau yn dal y tu draw i’r gorwel. Dal i hanner gweithio bydda i tan ddiwedd yr wythnos yma o leiaf.

Manteisio ar yr amser rhydd gan geisio rhoi trefn ar y pentyrrau o bapurau newydd a chylchgronau yn y fflat yma. Y rhan fwyaf yn mynd i'r cynhwysydd ailgylchynu papur ar Carrer Padilla heno.

Rhedeg am hanner awr yn y gwyll i Turó Rovira a Parc Güell. Ond hyd yn oed am 21.30 y mae’r gwres yn llethol, a dof i yn f’ôl yn foddfa o chwys.

Llun Gorffennaf 17 2006
Wrthi'n paratoi ymarfer tan rÿw dri y bore neithiwr, i'r ddau ddosbarth Cymraeg sydd gen i. Codi am wyth i roi'r copsi arno. Am 10.00, bant â fi i gaffi ar bwys Ysbyty Sant Paul (Hospital de Sant Pau) lle y byddaf yn cwrdd â myfyriwr Cymraeg bob bore Llun - R, hanesydd o Gatalaniad, tua 60 oed. Mae wedi bod yn astudio gen i ers pedair blynedd, ac y mae'n awyddus i fynd i eisteddfod y Felindre. Ond mae'n dweud yn awr ei fod yn ofni na fydd yn gallu fforddio mynd wedi'r cwbl.

Wedi penderfynnu rhoi’r profion ar y we. Efallai byddan nhw o ddiddordeb i Catalaniaid eraill sydd yn ymddiddori yn y Gymraeg.

http://www.theuniversityofjoandeserrallonga.com/kimro/amryw/1_cwrs/cymraeg_prawf_14_2516c.htm

Rhy dwym i wneud dim yn y pnawn, felly dilyn arfer y gwladwyr a chael migdiada , sef cyntyn pnawn.

Fel arfer rwyf yn rhoi dosbarthiadau preifat yn yr iaith fain i gadw corff ac enaid ynghyd, ond mae'r gwaith wedi bod yn brin eleni. Am bedwar, dechrau paratói y wers ar gyfer heno (yn y stafell hon sydd fel sawna y dyddiau hyn), i'w rhoi mewn bar ar bwys Plaça Sant Jaume yng nghanol y ddinas. Ond erbyn cyrraedd y bar am wyth - taith fer ar y metro o’r ardal hon o’r ddinas - dyma gael gwybod bod y myfyriwr - gwerthwr i gwmni cerbydau - yn awyddus i ymbaratoi ar gyfer taith i Andalwsia ben bore. Trefnu gwneud y dosbarth ddydd Gwener yn lle heddiw.

I'r pwll nofio ym mhentre Gràcia i f'atal rhag toddi yn y gwres myglyd ’ma.

Dyddlyfr y Bachan Main

2006-07-16T20:15:00.000+01:00

O flaen y cyfrifiadur y prynhawn hwn, ac er bod pethau amgenach i'w gwneud gennyf, dyma ddechrau hel achau - mynd ar ryw reswm ar hynt cyfenw fy mam - MacAoidh / Mackay - ar ôl imi ddod ar hap a damwain ar draws tudalen am y Gaeliaid ar Ynys y Tywysog Edward, a gweld bod teulu MacAoidh wedi bod yn un o'r pum prif garfan o Gaeliaid a ymsefydlodd yno.

http://www.upei.ca/islandstudies/rep_mk_1.htm
(Sefydliad Astudiaethau'r Ynys ym Mhrifysgol Ynys y Tywysog Edward)

Ac er gwybod taw o Sgrabastair / Inbhir Theorsa hanodd teulu fy mam, a bod rhyw frithgof yn y teulu am y Digartrefu dan ddwylo Dug Sutherland (1758-1833), yr oedd yn hen bryd imi edrych yn fanylach ar f'achau. (Rhwng 1811 a 1820 bwrwodd 15,000 o bobl i faes o diroedd eu hynafiaid i roi 200,000 o ddefaid yn eu lle).

Dyma ganlyniad awr o fynd o wefan i wefan y pnawn yma:

hen-hen-hen-dad-cu
John Mackay (g. tua 1802 Inbhir Theorsa, “Thurso”)

Priododd ag Isabell (Bell) Wallace (g. 1806)
____________________________________

hen-hen-dad-cu
John Mackay (g. 8 Chwefror 1837 Inbhir Theorsa, m.1909 Burnley, Swydd Gaerhirfryn, Lloegr yn ?82 oed)

Priododd â Margaret Gunn, 5 Rhagfyr 1856 yn 19 oed, yn Inbhir Theorsa, a hithau’n 18 oed

Margaret Gunn (ganwyd 1 Gorffennaf 1837 Inbhir Theorsa, bu farw 2 Rhagfyr 1920 Burnley, Swydd Gaerhirfryn, Lloegr yn 83 oed)
____________________________________

hen-dadcu
John William Mackay
(ganwyd 1866 Sgrabastair, bu farw Burnley, Swydd Gaerhirfryn, Lloegr, blwyddyn ?)
(Cyfrifiad 1901: John Mackay, Burnley, Swydd Gaerhirfryn, 34 oed; ganwyd yn yr Alban; perchennog ty^ tafarn a gweinÿdd - “pub proprietor and waiter”)

Priododd â Clara Hoval Racher, 8 Mawrth 1887 yn ?21 oed, yn Luton, Lloegr.

Clara Hoval Racher (ganwyd. 6 Mehefin 1865, Royston, Swÿdd Hertford, Lloegr; bu farw 6 Mehefin 1933, Burnley, Swydd Gaerhirfryn, Lloegr yn 68 oed)
(Cyfrifiad 190: Clara Mackay, Burnley, Swydd Gaerhirfryn, 34 oed; ganwyd Royston, Swydd Gaer-grawnt)
____________________________________

tad-cu
William Fielding Mackay
(Cyfrifiad 1901: William F. Mackay, ganwyd Burnley, Swydd Gaerhirfryn, 2 oed)

____________________________________

mam
____________________________________

fi

Y stori yn y teulu yw i'm hen-dad-cu, a weithiai fel gwas stabl, gwrdd â'i wraig, oedd yn forwyn, wrth iddyn nhw weithio mewn plas byddigions yn ymyl Betws-y-coed.

Ac os ganwyd ef yn 1802 yn nhref Inbhir Theorsa, a bu fyw yno, ni effeithiwyd yn uniongyrchol o bosibl gan y Digartrefu.

On ni allaf fynd ar ôl y sgwarnog honno yn awr, am fod cloch cloc yr Eglwys Babyddol ar ben y lôn wedi taro naw; a hithau'n dechrau nosi, mae gennyf hanner awr i redeg yn awel yr hwyr trwy Barc Güell - os nad ydynt wedi cau'r clwydi enfawr maent wedi eu codi yr wythnos hon i wneud y parc yn fwy ddiogel trwy ei gau yn ystod oriau'r tywyllwch... ond hefyd bydd hefyd yn cadw allan y llu o redwyr fin nos. Math arall o Ddigartrefu.

2006-07-15T21:43:00.000+01:00

Xafogor yw'r gair Catalaneg am fylltra llaith Mehefin, Gorffennaf ac Awst. Uf! Quina xafogor que fa avui! Whiw! Mae hi mor boeth ac mor llaith!

Yn ôl Diccionari Etimològic Manual / Josep Moran, Joan A. Rabella, edicions 62, 1999:
Calor sufocant caracteritzada per l'elevada humitat
(Gwres myglyd sydd yn uchel ei leithder)

Probablament del llatí / O'r Lladin yn ôl pob tebygrwydd
offocâre = ofegar / boddi
amb un prefix ex- / ag arddodiad ex-

exafogor > eixafogor
amb afèresi / â blaendoriad
'xafogor

Un ar ddeg y nos, a'r ffenestr led y pen, a dim awel eto yn dod i mewn i'r ystafell. Rhyw gi bach blin â chyfarth main i'w glywed mewn fflat yn y bloc wrth ochr y bloc hwn o fflatiau; ambell feic modur yn rhuo heibio, gan dorri pob cyfraith cyflymder a sw^n; tincian cyllyll a ffyrc a llwyau a phlatiau trwy ffenestri agored y gwesty am y lôn i ffenestr y fflat fach hon.

______________________________

Chwe blynedd yn ôl ymron gadais i neges ar Welsh-L ond ni chefais ateb iddi. Ym mha le yr oedd Gwalia Deg yn Nebraska? Dyma hi eto. Efallai caf fi ateb gan Nebrasciad Cymraeg ei iaith / Gymraeg ei hiaith.

Dyddiad: Gwener, 15 Rhagfyr 2000 20:16:28
Pwnc: Gwalia Deg, Nebraska

Yn y llyfr "The History of the Welsh in Minnesota, Foreston and Lime Springs, Iowa" (1895) mae sôn am y Parchedig John A. Jones a gwladychfa 'Gwalia Deg' yn nhalaith Nebraska. Ble yn union oedd Gwalia Deg? A oes pentref yno o hyd? Pa enw sydd arno erbyn heddiw?

Dyma'r cyd-destun: "Rev. John A. Jones Born at Rheidiol (sic), near Aberystwyth, Cardiganshire, Wales, in the spring of 1828. His parents, John and Catherine Jones, removed when he was a child, to a farm called Nantyrhydd near Nanteos. This was also the home of Rev. Thomas Edwards, Dr. Lewis Edwards and the eminent Welsh musician Ieuan Gwyllt..."

Ar ôl iddo fynd i America i fyw, dywedir amdano:

"He preached in English to the Foreston church every Sunday morning and in Welsh to the few Welsh families at Bristol Minnesota, in the afternoons. The only Welsh families then in that now populous Welsh settlement were: David J. Davies, William Davies, J. Jones, John R. Williams, Owen Jones, and Richard W. Jones. His next move was to Floranceville, nine miles south of Foreston, where he organized a church of nine members. Before he left the membership increased to fifty and a church edifice was built at a cost of $4,000. He was sent in 1871 by the Home Missionary Society to Nebraska and there organized an English church and helped to found the Welsh settlement of "Gwalia Deg". In 1874 he removed to Salem, Neb., where he labored with great success for six years. In 1880 the Home Missionary Society sent him to California and he ministered two years in Calaveras county, then at South Vallejo and Crockett.

________________________

Heddiw bûm yn siarad â X.M., sydd yn aelod o gorff gwirfoddol sydd yn cynnal ffair ddiwylliannol â gwleidyddol, sef dwy res o stondinau wrth Borth Gorfoledd Barcelona ar Passeig Lluís Companys ar ddiwrnod cenedlaethol Catalonia, yr unfed ar ddeg o Fedi. Rhyw fath o Faes Steddfod heb y Steddfod.

Yfory mae cyfarfod gan y corff i sôn am y stondinau ar gyfer gw^yl eleni. A hoffwn i gael "stondin Cymru"? Dyna drydedd flwyddyn y ffair fach hon, ac yn y ddwy flynedd a aeth heibio nid oedd gennyf ddim i'w gynnig ar y stondin - dim llyfrau Cymraeg, dim crynoddisgiau Cymraeg, dim taflenni yn Gatalaneg - diffyg amser, diffyg arian, a diffyg cefnogaeth.

Ond er bod llai o amser hyd yn oed gennyf eleni, ac eleni yr wyf wedi mynd i ddyled ar ôl colli fy ngwaith, a llai o gefnogaeth na'r llynedd, dywedais wrtho am gadw stondin ar gyfer 'Clwb Cymraeg Catalonia' (er nad ydym yn bodoli'n swyddogol, yr ydym yn cynnal ambell barti ac yn gwneud dosbarthiadau Cymraeg yma bob blwyddyn).

Gobeithio bydd yn fwy o lwyddiant na'r w^yl lyfrau ar ddiwrnod nawddsant Catalona, Diwrnod Sant Siôr, Ebrill 23. Dair wythnos cyn yr w^yl archebais ambell lyfr gan Gwyn yn siop Awel Meirion, a dyma Gwyn yn eu rhoi yn y post bum munud ar ôl derbyn f'archeb. Ond buont dros fis ar eu taith. Wythnos ar ôl sefyll am ddeudeg awr tu ôl i stondin bron yn wag ar y sgwâr tu allan i siop lyfrau CAT yn Guinardó, dyma nodyn yn y blwch post eu bod wedi cyrraedd y swyddfa bost leol.

Er i mi ameu eu bod wedi cyrraedd bron mis cyn hynny.

Mae'r parseli yn mynd i swyddfa bost arall yn y cylch wrth i'r un leol gael ei hadnewyddu. Mae llawer y ffordd hon yn cwyno am eu bod yn cael eu post yn hwyr y dyddiau yma. Efallai i'r gweithwyr anfodloni ar ddosbarthu llythyrau a pharseli nad oeddynt yn 'perthyn' iddynt, ac eu rhoi o'r neilltu am y tro.

Ond o leiaf mae gennyf stoc bach o atlasau, posteri a phapurau bro i werthu oddi ar stondin mis Medi. Os caf i hyd iddynt yng nghanol annibendod y stafell fach hon...

Ymgyrch ebost yn erbyn cylchgrawn yn Saesneg

2006-02-05T20:24:00.000Z

Ebost neithiwr gan Gymdeithas yr Iaith Gatalaneg (Plataforma per la Llengua) yn gofyn i bobl brotestio yn erbyn erthygl gwbl hiliol yn erbyn y Catalaniaid mewn cylchgrawn a sefydlwyd gan Saeson yma yn Barcelona, sef Barcelona Connect. Dyma fi’n ysgrifennu at fforwm Catalaneg i ofyn i bobl hala neges at y cylchgrawn i gwyno.

Mae'r Prydeinwyr sydd yn dod i fyw yma (Saeson, ac ysywaeth y rhan fwyaf o’r Cymry a’r Sgotiaid hefyd) yn hollol ddirmygus eu hagwedd tuag at y Catalaniaid. Rhaid dweud hefyd fod y ‘bobl ddwad’ o'r Unol Daleithiau, Canada, yr Almaen, yr Iseldiroedd, a'r gwledydd Llychlynaidd yr un mor elyniaethus tuag at y Catalaniaid. A'r Gwyddelod yw'r gwaethaf am ryw reswm.

Ychydig ychydig iawn sydd yn dysgu Catalaneg; mae nhw'n martsio o gwmpas fel rhyw fath o gyrchfilwyr yn siarad math o Gastileg òd ac yn meddwl eu bod yn Gastiliaid go iawn.

Beth yw’r rheswm am hyn? Yn ôl y Catalaniaid, mae'r bobl hyn wedi meddwl taw i Sbaen yr oedden nhw'n dod, lle mae ymladd teirw ar ben pob heol, lle mae'r bobl yn dawnsio fflamenco trwy'r dydd ar bob sgwâr, a'r dynion yn cael siesta trwy'r pnawn, yn eistedd ar y palmant dan bwyso yn erbyn y wal, o dan hetiau mawr Mecsicanaidd; ac yn yfed ac yn canu yn y bar hyd oriau mân y bore.

Ond Catalonia sydd yma, nid Andalusia, neu llai fyth Mécsico. Nid felly yw’r Catalaniaid.

Ond... y mae yma bobl o Andalwsia. Anfonodd llywodraeth yr unben Franco filiwn a hanner ohonynt i Gatalonia, i wlad o dair miliwn o Gatalanaid, fel rhan o gynllun i wanhau’r iaith Gatalaneg. Yr oedd y bobl yn dal i'w siarad er iddi gael ei gwthio allan o bob ysgol, gweinyddiaeth a swyddfa.

Gan i'r mewnfudwyr gadw at ei gilydd mewn getos, ar y cyfan dy^n nhw ddim wedi dod yn Gatalanwyr. Mae'r rhan fwyaf yn deall Catalaneg- ddim mor anodd, am fod Catalaneg a Chastileg yn ieithoedd tebyg iawn. Ond maen nhw'n gwrthod siarad yr iaith, am mai yn ‘Sbaen’ y^n nhw, a dim ond un iaith sydd yn Sbaen, sef y Gastileg. Mae’r plant wedi dysgu Catalaneg yn yr ysgolion, ond gan nad Catalaniaid y^n nhw, yn eu tyb nhw, maen nhw (ar y cyfan) yn gwrthod ei siarad.

Gan i lywodraeth Franco roi gwahardd ar yr iaith Gatalaneg am ddeugain mlynedd ymron, a gorfod i bawb dysgu Castileg, mae'r Catalaniaid yn prysur cefnu ar eu hiaith am ei bod yn 'fwy naturiol' i siarad Castileg â phawb erbyn hyn.

Yn fyr, gellir dweud fod y Prydeinwyr gwrth-Gatalanaidd (a’r lleill o’r un anian o wledydd eraill) yn hunaniaethu â'r carfanau mwyaf Ffasgaidd o'r mewnfudwyr a'u disgynyddion - y rhai sydd yn hiraethu am Franco, ac yn gweld y Catalaniaid fel gelynion.

A phan maen nhw'n sefydlu cylchlythyron a chylchgronau - ow! mae temtasiwn fawr gan y Prydeinwyr hyn i ddangos eu gelyniaeth tuag at y Catalaniaid bob gafael.

A dyma Barcelona Connect y mis hwn - erthygl yn cyhuddo'r blaid ranbarthol adain-dde CiU a'r blaid genedlaethol adain-chwith ERC o fod yn bleidiau 'yr hil bur', galw ‘Cataloonies’ arnyn nhw, a rhibidires o sarhadau eraill.

Ond dyna anwybodus yw’r ffyliaid hyn o Brydeinwyr, wrth sôn am “hil Gatalonaidd”. Mae’r Catalaniaid yn derbyn eu bod yn bobl gymysg yn hanesyddol ac yn enwedig ar ôl y mewnlifiadiau dros y can mlynedd diwethaf, a bod croeso i bawb ddod yn Gatalan - a hyn a wneir trwy ddysgu siarad Catalaneg.

Ond bu mewnlifiad Franco yn y chwedegau a saithdegau yn rhy fawr i’w gymathu. At hyn yn ystod y pum mlynedd diwethaf y mae mwy na miliwn o fewnfudwyr wedi dod i fyw i Iarllaeth Catalonia, sef mwy neu lai y ‘Gatalonia’ ar y mapiau, ac felly mae’r boblogaeth wedi codi ar un llam o chwech i saith o filiynau. Pobl o Dde América yw’r rhan fwyaf, yr un mor elyniaethus tuag at y Catalaniad, am eu bod nhw wedi dod i fyw i ‘Sbaen’.

Mae’r Catalaniaid yn cymathu erbyn hyn at y newydd-ddyfodiaid.

Yn fyr, cafwyd erthygl warthus gan ryw Brydeiniwr (neu o bosibl rhyw Wyddel), ag ymgyrch ebost i gwyno. Does fawr o Saesneg gan y Catalaniaid a dy^n nhw ddim yn gweld yr hyn y mae’r Prydeinwyr yn ysgrifennu amdanyn nhw. Ond y tro hwn, wrth gael gweld yr hyn a ddywedwyd amdanyn nhw, mae llawer wedi anfon ebost at y cylchgrawn. Ac y pnawn yma cefais ebost gan y cylchgrawn yn cynnig rhyw esgus taw ‘erthygl heb ei golygu’ oedd wedi ei phrintio ‘trwy gamgymeriad’, eu bod yn edifar am hyn, ac y bydd ymddiheuriad yn y rhifyn nesaf.

http://www.racocatala.com/forum/llegir.php?idf=2&fil=14994&pag=1#674797

2006-02-02T01:03:00.000Z

Rwyf wedi penderfynu mynd yn gynlluniwr ystafelloedd. Dyma ystafell yr wyf yn falch iawn ohoni, cynllun o'm gwaith i - mae rhyw naws o eangder, effeithiolrwydd a threfn i'r cyfan.

2006-02-02T00:55:00.000Z

Dyma'r ffreutur. Ar un o fyrddau'r ffreutur gwelir plât ac olion bwyd arno. Ar lawr y ffreutur y mae mwg ddaeth o'r Alban ryw dro.

2006-02-02T00:54:00.001Z

Dyma asgell ddwyreiniol yr ystafell. Gwelir shilff â dau flwch sydd yn gopsi ar y cyfan. Dyma un o brif atyniadau'r rhan hon o'r fyfyrgell.

2006-02-02T00:54:00.000Z

Yn sylfaen i'r ddau flwch gellir gwled yn gliriach y cynllun 'deulawr', modd i fanteisio ar y lle rhwng top y shilff a'r nenfwd.

2006-02-02T00:48:00.000Z

O dan y casgliad o ffeiliau modrwy prin gwelir set o ddroriau (dreire) plastig sydd yn llawn dop o rywbeth.

2006-02-02T00:47:00.000Z

Dyma fap o'r Gwledydd Catalaneg ar ochr set o shilfoedd. Oddi tano y mae calendr. Sylwch hefyd ar argraffydd sydd yn llechian ar un o'r shilffoedd. Mae'r peiriant dieflig hwn wedi meddiannu lle'r cyn-drigolion, rhes o lyfrau sydd wedi eu stwffio mewn cilfach arall, dyn wyr ym mha le.

2006-02-02T00:43:00.000Z

Dyma haul tanbaid canol y dydd yn yr wybren melyngoch - neu efallai golau'r ystafell yw e. Wn i ddim. Mae'r cámera yn meddwl taw 2002 yw hi eleni. A tawDydd Calan yw'r chweched ar hugain o fis Ionawr.

2006-02-02T00:42:00.000Z

Dyma'r map o'r Gwledydd Catalaneg eto.

2006-02-02T00:36:00.000Z

Dyma'r asgell orllewinol. Uwchben y gorwel mae'r nenfwd, un o nodweddion mwyaf deniadol y rhan hon o'r astudfa.

2006-02-02T00:35:00.000Z

Golygfa arall o'r asgell orllewinol. Mae'r cornelyn hwn yn lle delfrydol i wahodd ffrindiau i gael dishgled fach o de, neu hyd yn oed pryd o fwyd.

2006-01-27T00:47:00.000Z

Baner Catalonia a fu mewn pentwr o sbwriel ar y palmant heno yn ardal Baix Guinardó, Barcelona, ar gyffordd heolydd l'Alcalde de Mósteles i Taxdirt

2006-01-16T18:33:00.000Z

Dydd Iau 4 Awst 2006. Mitshio o'r Maes a mynd ar y trên i dref deg y Fflint. Yn y cefndir gwelir bloc o fflatiau oedd wedi cerdded bob cam o Lerpwl. Dim ond Saesneg â llediaith Lerpwl arni oedd i'w chlywed yn y dref honno. Ai Saeson oedden nhw, neu Gymry sydd wedi mynd yn Sgowsers? Ar ôl cant ebost aeth Gwyneth yn benwan. Ac fe es innau'n benwan hefyd - ar ôl deng munud yn y Fflint.

2006-01-16T18:23:00.000Z

Dydd Mercher 3 Awst 2005. Y Bachan Main ei hun ar Faes y Steddfod. Corsydd peryglus ar boptu i'r sarn yn aros i draflyncu eisteddfodwyr â'u meddwl ymhell. Rhai yn taeru iddyn nhw weld aligatorod ar bwys y Pafiliwn.

2006-01-16T18:13:00.000Z

Awst 3 2005. Dydd Mercher. Dechreuwch bob sgwrs yn Gymraeg. Cymraeg yn gyntaf. Glynyn mewn ffenestr car a barciwyd ar y maes pebyll.

2006-01-16T18:05:00.000Z

Dydd Mercher 3 Awst 2005. Peiriant gwerthu Côc yn cefnogi'r ymgyrch dros Ddeddf Iaith Newydd. Croeso, gyfaill.

2006-01-16T17:55:00.000Z

Dydd Mercher 3 Awst 2005. Ynghanol y llun y mae Dafydd Iwan yn canu 'Yma o Hyd'.

2006-01-16T17:51:00.000Z

3 Awst 2005. A dyma'r maes pebyll o'r sarn dros dro. Gyferbyn â'm hafod fach yr oedd carfan o Saeson wedi nythu. Doedden nhw ddim wedi dod i'r Steddfod - wedi clywed am le rhad i godi pabell mae'n debyg. Bu rhaid dioddef eu cleber amhersain ac anhyfryd am ddeuddydd tan oriau mân y bore cyn iddyn nhw hel eu pac.

2006-01-16T17:35:00.000Z

3 Awst 2005. Dyma'r babell yn y blaendir. Roedd clwyd fach yng nghornel y cae hwn yn ymagor i gae garw. Yn y nos aeth y cae hwnnw yn lle deniadol i lawer, a chan fod y cwr hwn o'r byd mor dywyll yn y nos, baglodd aml un dros gordiau'r babell. Bu rhaid imi godi yn y nos a'i symud nes i lan. Chwympodd neb arall ar faes y gad wedyn.

2006-01-16T17:28:00.000Z

Awst 3 2005. Yr olygfa o'r babell ym Mharc y Faenol, Eisteddfod Eryri. Y fynedfa i'r maes - y golchdai a'r tollborth yn y pellter draw ym mhen y cae. Y bore hwnnw fe redais i i lawr i Gaernarfon ac yn ôl gan ddymuno 'Bore Da' i bawb ar y llwybr, y rhan fwyaf yn cerdded ci. Golwg filain ges i gan lawer - Saeson yr oeddwn i wedi merwino'u clust. Tybed ai ymwelwyr oedden nhw? Fe ges i'r argraff taw rhai oedd wedi ymsefydlu yn y cylch oedden. Ambell Gymro / Gymraes yn dymuno 'Bore da' yn ôl imi.

2006-01-16T17:09:00.000Z

Llysgenhadaeth y Cymry, Barcelona. Y Ddraig Goch yn chwifio uwchben Heol Palma de Sant Just, yn yr Hen Ddinas 26 Chwefror 2002

Canol Ionawr? Lluniau'r Steddfod

2006-01-16T14:39:00.000Z

Canol Ebrill 2005 wedais i? Canol Ionawr yw hi erbyn hyn - 2006. Mae'n hen bryd i mi felly roi rhai o luniau Steddfod 2005 arlein. Ond sut?

Diwrnod Oer

2005-01-26T23:31:00.000Z

O'r diwedd yr wyf yn mynd i'r arfer o ysgrifennu'r blog yma! Postiais neges ar Nos Galan, ac yn awr bron tair wythnos wedyn dyma fi'n mynd ati i wneud un arall. Fe hoffwn i sôn am bopeth sydd wedi digwydd i mi dros y misoedd diwethaf - wedi'r cyfan, rhoi rhyw bwt bach yn y dyddlyfr bob dydd oedd fy mwriad ar y dechrau.

Ond nid wyf yn cofio dim am yr hyn a wneuthum yn ystod y cyfnod hwnnw, os rhywbeth. Arglwydd, yr wyf yn ffaelu â chofio yr hyn a wneuthum heddiw.

Mae hi'n lled oer yma ym Marselona heno - yn ôl y newyddion heno, dim ond un radd Sélsiws yw hi.

Rhaid cloi yn awr, a dechrau meddwl am fy neges nesaf - tua chanol Ebrill, o bosibl, os gallaf ddal ati ac ysgrifennu'r un mor aml...

Beth ddigwyddodd i'r hen flog?

2004-10-31T23:23:00.000Z

Yr oedd gennyf flòg yr oeddwn yn sgrifennu arno o bryd i'w gilydd. Ac ym mis Medi 2003 newidiais y cysylltiad â'r Rhyngrwyd. Yn lle'r hen drefn, dyma roi croeso i'r sustem ADSL; ac hefyd prynais declyn dargyfeirio (hynny yw, "router"). Ond am ryw reswm tu hwnt imi, collais i'r cysylltiad â'r Rhyngrwyd. Daeth technegwyr o dro i dro i geisio datrys y broblem. Rhai yn meddwl taw firws oedd y broblem, eraill yn dweud nad oedd y dargyfeiriadur wedi ei gyflunio'n iawn. Nid oedd modd ei gyflunio. Ar ôl dilyn pob cam o'r broses, a gwasgu'r botwm "gorffen", diflannodd y cyfluniad newydd.

Nes i gyfaill ddod y mis diwethaf (Medi), arbrofi, colli'r manylion byth a hefyd, tyngu a rhegu, arbrofi eto; ac ar ôl pedair awr bu rhyw wyrth - dyma'r cysylltiad yn ei ôl. Bu'n flwyddyn ddrud iawn hefyd - talu am y cysylltiad Rhyngrwyd, heb allu ei ddefnyddio.

A dyma fynd yn syth at y blòg oedd gennyf - ond ysywaeth yr oedd wedi diflannu. Dim siw na miw amdano. Dim yw dim. Heno felly yr wyf wedi creu blòg newydd. I beth, wn i ddim.